Η σάτιρα ως πράξη αντίστασης και ελπίδας απέναντι στη σημερινή πραγματικότητα
Η παρουσίαση της συλλογής «ΕΛΛΛΑΣ – Πικρά χαμόγελα» του Χαράλαμπου Χατζηνάκη έγινε το Σάββατο 13 Σεπτεμβρίου 2025 στο Δημοτικό Κινηματοθέατρο Αγίου Κηρύκου, με πρωτοβουλία του Συλλόγου Ικαριακών Μελετών.
Στην εκδήλωση μίλησαν η Ηρώ Τσαρνά, η Άννα Καλαλή και η Ηλέκτρα Ανδρεάδη, με παρουσία και του ίδιου του ποιητή.
Ακολουθεί η εισήγηση της Ηλέκτρας Ανδρεάδη:
Δεν μας αξίζει αυτό που ζούμε.
Το λέει ο Χατζηνάκης στον Πρόλογό του και το επαναλαμβάνει στον Επίλογο.
Αυτή η σκέψη, αυτή η διαπίστωση, γέννησε τη συλλογή πολιτικών σατιρικών ποιημάτων που παρουσιάζουμε σήμερα.
Τονίζω τη λέξη «πολιτικών», γιατί η πολιτική υπάρχει παντού, και στη ζωή και σε κάθε ποίημα της συλλογής.
Γράφει ο ποιητής στον Πρόλογο, πως η άποψη που κυκλοφορεί ανάμεσά μας, «όλοι το ίδιο είναι», χρησιμεύει είτε ως καταφύγιο είτε ως δικαιολογία, για να μην αντιδρούμε.
Όχι, δεν είναι όλοι το ίδιο. Υπάρχουν πολιτικοί και κόμματα που δεν ενδιαφέρονται να αυξήσουν περιουσίες, να πάρουν μίζες, να διασπαθίσουν το δημόσιο χρήμα, να παρουσιάσουν μια εικονική πραγματικότητα της χώρας, όπου μισθωτοί και συνταξιούχοι δεν μπορούν να βγάλουν τον μήνα, όπου δεν υπάρχει δημόσια υγειονομική περίθαλψη, κι αν δεν πληρώσεις φακελάκι για να εγχειριστείς εγκαίρως, πεθαίνεις.
Δεν μας αξίζει αυτό που ζούμε. Σε μια χώρα που γεμίζει μπαλώματα τα όνειρα του ανθρώπου, όπου τα διαμάντια χάνονται κι ανθίζουν τα σκουπίδια. Σ’ ένα τόπο ένδοξο και σακάτη, όπου το σύστημα έτσι κι αλλιώς ό,τι γουστάρει κάνει.
Ζούμε παγιδευμένοι, μη μπορώντας ν’ αντιδράσουμε αποτελεσματικά.
Μέσα σ’ αυτό το κλίμα μια διέξοδος, ένας ακόμα τρόπος αντίστασης και αντίδρασης, που μπορεί να μας κρατήσει ενωμένους και πιο συνειδητοποιημένους, είναι η πολιτική σάτιρα, η πολιτική σατιρική ποίηση, που στηλιτεύει τις αθλιότητες γύρω μας.
Με τις ευαίσθητες κεραίες του ο ποιητής βιώνει έντονα αυτή τη σαπίλα, κυριολεκτικά πονάει να βλέπει τη χώρα του σ’ αυτό το χάλι και σχολιάζει και καταδικάζει όσα απαράδεκτα και γελοία συμβαίνουν.
Ο λόγος του, απλός και κατανοητός, απευθύνεται στους πάντες, από 5 έως 105 ετών (λέω 105 γιατί στην Ικαρία βρισκόμαστε).
Η κυρία Βάσω στο Καραβόσταμο, 95 ετών, τα βράδια στην αυλή της επιμένει να διαβάζει στους δικούς της ποιήματα από τη Συλλογή.
Αυτό είναι ένα παράδειγμα της απήχησης της Συλλογής σε κάθε ηλικία.
Ο ποιητής βλέπει μια ιστορική συνέχεια που συνδέει τους σημερινούς Έλληνες με τους Έλληνες της εποχής του Ομήρου, κι ακόμα πιο πίσω. Πιστεύει ότι οι Έλληνες όλα αυτά τα χρόνια διατήρησαν αρετές, αξίες και προτερήματα, που εμφανίζονται ξαφνικά, την κατάλληλη στιγμή, σαν φάροι.
Ανακαλύπτει (με κάποιο ρομαντισμό, που ίσως είναι απαραίτητος για να αντέξουμε το τώρα – και σήμερα νέους Εύμαιους και Οδυσσέες.
Στα ποιήματα της Συλλογής υπάρχουν αναφορές σε θεούς, ήρωες και ιστορικά πρόσωπα της αρχαιότητας, καθώς και σε ήρωες της Επανάστασης (Καραισκάκη, Κολοκοτρώνη, Μπότσαρη, Μακρυγιάννη, Νικηταρά).
Δεν μας αξίζει αυτό που ζούμε.
Ο ποιητής πάντως θεωρεί ότι μπορεί μια ελπίδα να χαμογελάσει και πάλι. Πάντα φροντίζαμε, λέει, τα όνειρα να έχουν λουλούδια στα μαλλιά.
Μπορεί με των ηρώων τ’ όνειρο να ντύσουμε την πατρίδα.
