Του οικονομολόγου Κωνσταντίνου Α. Γαγλία
Ένα από τα πλέον οξυμένα και διαχρονικά προβλήματα που απασχολούν την τοπική κοινωνία της Ικαρίας φέρνει στο φως η νέα εμπεριστατωμένη μελέτη του οικονομολόγου Κωνσταντίνου Α. Γαγλία, η οποία δημοσιεύεται από το Ράδιο Ικαρία 87,6 ως μια ουσιαστική συμβολή στο δημόσιο διάλογο. Ο μελετητής καταγράφει ως ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα την ουσιαστική απουσία τακτικής δημόσιας οδικής συγκοινωνίας στο νησί, η οποία έχει διακοπεί πλήρως από το έτος 2023.
Ως βασικές αιτίες αυτής της δυσμενούς κατάστασης αναφέρονται το δύσκολο ανάγλυφο του εδάφους, οι αδυναμίες του οδικού δικτύου, η απουσία οργανωμένου συγκοινωνιακού φορέα και η έλλειψη ενδιαφέροντος από ιδιώτες μεταφορείς για την εκτέλεση ακόμη και εγκεκριμένων δρομολογίων. Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει ιδιαίτερα τους ηλικιωμένους, τα άτομα χωρίς ιδιωτικό όχημα, τους χαμηλόμισθους, τους συνταξιούχους, τους μαθητές και τα άτομα με αναπηρία, ενώ δυσχεραίνει την πρόσβαση στο νοσοκομείο, στο αεροδρόμιο, στα λιμάνια, στις δημόσιες υπηρεσίες και σε άλλους βασικούς προορισμούς. Παράλληλα, η παντελής έλλειψη συγκοινωνίας δημιουργεί πρόσθετο οικονομικό κόστος για τους κατοίκους και επηρεάζει αρνητικά την τουριστική ανάπτυξη του νησιού.
Για την αντιμετώπιση του αδιεξόδου, ο συντάκτης προτείνει ως πρώτο βήμα την εκπόνηση ολοκληρωμένης συγκοινωνιακής μελέτης από εξειδικευμένους επιστήμονες υπό την ευθύνη του Δήμου Ικαρίας και της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, η οποία θα ακολουθηθεί από ευρεία διαβούλευση με επιστημονικούς, επαγγελματικούς, παραγωγικούς και τοπικούς φορείς. Η πρόταση περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός νέου δικτύου με βασικό άξονα τη σύνδεση Αγίου Κηρύκου, Ευδήλου και Ραχών καθόλη τη διάρκεια του έτους, μαζί με τροφοδοτικές τοπικές γραμμές σε άλλες περιοχές. Παράλληλα, θεωρεί απαραίτητη τη θεσμοθέτηση σταθερών δρομολογίων, την κρατική επιδότηση των οικονομικά μη βιώσιμων γραμμών, τη συνεργασία δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, καθώς και τη βελτίωση του οδικού δικτύου και της σήμανσης, ώστε να εξασφαλιστεί μια σταθερή και προσβάσιμη συγκοινωνία για τους κατοίκους και τους επισκέπτες της Ικαρίας.
Ακολουθεί το άρθρο του Οικονομολόγου Κωνσταντίνου Α. Γαγλία με τίτλο «Το χερσαίο συγκοινωνιακό πρόβλημα της Ικαρίας»
Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΟΔΙΚΩΝ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΚΑΡΙΑ-ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΛΗΜΑΤΟΣ – ΠΙΘΑΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΛΥΣΕΙΣ
Η απουσία τακτικών οδικών συγκοινωνιών στην Ικαρία αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά και χρόνια προβλήματα υποδομής του νησιού. Η έλλειψη ενός αξιόπιστου δικτύου μαζικής μεταφοράς απομονώνει χωριά, οικισμούς και ολόκληρες κοινότητες, επιβαρύνει οικονομικά τους κατοίκους και την τουριστική ανάπτυξη.
Ιστορικό
Το πρόβλημα των χερσαίων συγκοινωνιών στην Ικαρία δεν είναι σημερινό, αλλά έχει βαθιές ρίζες που σχετίζονται με τη γεωγραφία, την οικονομία και τη διοικητική οργάνωση της περιοχής:
(α) Γεωμορφολογία και οδικό δίκτυο.
Το ανάγλυφο της Ικαρίας είναι εξαιρετικά ορεινό, με μεγάλες αποστάσεις, έντονες κλίσεις και στροφές. Το οδικό δίκτυο παρουσιάζει διαχρονικά προβλήματα (κατολισθήσεις, στενότητα, έλλειψη έγκαιρης συντήρησης), καθιστώντας τις διαδρομές επικίνδυνες, δαπανηρές και ασύμφορες για τους ιδιώτες οδηγούς.
(β) Ανυπαρξία οργανωμένου συγκοινωνιακού φορέα.
Η δημόσια συγκοινωνία βασιζόταν πάντα σε μεμονωμένους ιδιώτες αυτοκινητιστές, στους οποίους η Περιφέρεια / Δήμος ανέθετε την εκτέλεση συγκεκριμένων δρομολογίων.
(γ) Η πλήρης διακοπή από το έτος 2023 έως και σήμερα.
Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση έφτασε στο απόλυτο μηδέν. Το νησί συμπληρώνει περίπου τρία χρόνια χωρίς καμία τακτική δημόσια συγκοινωνία. Ακόμα και τα εγκεκριμένα θερινά δρομολόγια μένουν ανεκτέλεστα λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος από μεταφορείς ενώ υπάρχοντα λεωφορεία του Δήμου έχουν αφεθεί στην τύχη τους και ασυντήρητα να απαξιώνονται.
(δ) Συνέπειες στην καθημερινότητα των κατοίκων
Οι ευπαθείς ομάδες (ηλικιωμένοι, άτομα χωρίς δικό τους όχημα, χαμηλόμισθοι, συνταξιούχοι κ.α) αναγκάζονται να πληρώνουν υπέρογκα ποσά σε ταξί για να μεταβούν από τη βόρεια και βορειοδυτική Ικαρία στο νοσοκομείο, στο αεροδρόμιο ή στις τράπεζες και τις δημόσιες υπηρεσίες που εδρεύουν αποκλειστικά στον Άγιο Κήρυκο είτε για τις συχνές μετακινήσεις τους στα λιμάνια του νησιού ή σε άλλους σχετικά κοντινούς προορισμούς (παρακείμενα χωριά, παραλίες, ιατρεία, αγορές κλπ).
Επίσης, σοβαρά προβλήματα αντιμετωπίζουν οι μαθητές και τα ΑμεΑ.
(ε) Τρόποι αντιμετώπισης του προβλήματος
Για την οριστική επίλυση του προβλήματος θα πρέπει -καταρχήν – να προσεγγιστεί σοβαρά το όλο θέμα και σε όλες τις πτυχές του με ευθύνη του Δήμου Ικαρίας και της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου μέσα από την εκπόνηση διεξοδικής μελέτης μόνον από ειδικούς και εγνωσμένης εμπειρίας συγκοινωνιολόγους – μελετητές. Στη συνέχεια τα συμπεράσματα αυτής να τεθούν από το Δήμο για σχετικές διαβουλεύσεις με το Σύλλογο Ικαρίων Επιστημόνων, Τουριστικούς, Εμπορικούς και Παραγωγικούς Φορείς, λοιπούς Αναπτυξιακούς Φορείς, Τοπικούς Συλλόγους καθώς και ενδιαφερόμενες ομάδες πολιτών.
Μεταξύ των θεμάτων της υπό εκπόνηση μελέτης στα οποία, κατά τη γνώμη μας, θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος, περιλαμβάνονται (όχι περιοριστικά) τα ακόλουθα ζητήματα:
- Ο σχεδιασμός νέου συγκοινωνιακού χάρτη, που να καλύπτει το σύνολο του νησιού, με βάση μελέτη σκοπιμότητας και αναγκών αναφορικά με την κύρια γραμμή – κορμό (Άγιος Κήρυκος – Εύδηλος – Ράχες), η οποία θα εξυπηρετείται καθημερινά και αδιάληπτα 12 μήνες το χρόνο.
Επί πλέον δε, τις εσωτερικές γραμμές εξυπηρέτησης των τριών δημοτικών διαμερισμάτων της Ικαρίας με τις παρακάτω συγκοινωνιακές (λεωφοριακές) διασυνδέσεις:
1.1. Γραμμή βορειοδυτικής και δυτικής Ικαρίας που να καλύπτει το σύνολο των ορεινών και παραλιακών οικισμών του πρώην Δήμου Ραχών μέχρι και το Καρκινάγρι -Τραπάλου.
1.2. Γραμμή του πρώην Δήμου Ευδήλου που θα συνδέει το σύνολο των ορεινών χωριών και παραλιακών οικισμών του μέχρι και τον Μαγγανίτη.
1.3. Γραμμή Νοτίου Ικαρίας με έδρα τον Άγιο Κήρυκο και το σύνολο των ορεινών και παραλιακών οικισμών της ευρύτερης περιοχής μέχρι το Αεροδρόμιο (Φάρος) και το Περδίκι, δυτικά δε τα χωριά Ξυλοσύρτης – Χρυσόστομος και Πλαγιά.
- Καθορισμός σταθερών ωραρίων με τη θεσμοθέτηση σταθερών κυκλικών δρομολογίων.
- Εκτιμώμενα επενδυτικά κόστη και στοιχεία οικονομικής εκμετάλλευσης για κάθε προτεινόμενη λεωφορειακή γραμμή.
- Σε περίπτωση, τυχόν, προβλεπόμενων οικονομικών / λειτουργικών ελλειμμάτων, δυνατότητα τεκμηρίωσης χαρακτηρισμού των συγκοινωνιακών γραμμών ως άγονων και εξασφάλιση κάλυψης της διαφοράς με κρατική χρηματοδότηση.
- Επιλογή συγκοινωνιακού φορέα υλοποίησης και λειτουργίας του έργου, λαμβανομένων υπόψη καλών πρακτικών και επιτυχημένων μοντέλων από άλλα νησιά του Αιγαίου με δυνατότητα προσαρμογής τους στις ιδιαιτερότητες της Ικαρίας :
5.1. Σενάριο Ι Δημόσιος / Δημοτικός Φορέας
Διερεύνηση της δυνατότητας του Δήμου / Περιφέρειας για οργάνωση δημοτικής συγκοινωνίας για όλο το νησί και χρηματοδότηση των αναγκαίων μεταφορικών μέσων υλικών και ανθρώπινων υποδομών μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ.
5.2. Σεναριο ΙΙ – Ιδιωτικοί Φορείς
Εάν επιλεγεί το σενάριο αυτό θα απαιτηθεί στη συνέχεια , μεταξύ άλλων, προκήρυξη μειοδοτικού διαγωνισμού από την Περιφέρεια για την ανάθεση των επιδοτούμενων γραμμών σε Ιδιώτες που μπορεί να είναι μεμονωμένοι αυτοκινητιστές η/και τουριστικά γραφεία, με αυστηρές ρήτρες και ποινές σε περίπτωση μη εκτέλεσης δρομολογίων.
5.3. Σεναριο ΙΙΙ –
Συνδυασμός των σεναρίων Ι και ΙΙ από όπου δύναται να προκύψει, μεταξύ άλλων, ανάληψη των βασικών δρομολογίων κορμού (γραμμή Αγίος Κήρυκος – Εύδηλος -Ράχες) από τον Δήμο και των προαναφερόμενων κυκλικών τοπικών γραμμών από ιδιώτες αυτοκινητιστές, τηρουμένων των προαναφερόμενων διαδικασιών.
Υπογραμμίζεται ότι, σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να διασφαλιστούν και οι παρακάτω προυποθέσεις- κλειδιά για την επιτυχία του εγχειρήματος – με τη βοήθεια του συγκοινωνιολόγου -μελετητή και των τεχνικών υπηρεσιών του Δήμου Ικαρίας:
ι. Η αξιολόγηση της ασφάλειας του οδικού δικτύου του νησιού και η δρομολόγηση των αναγκαίων τεχνικών παρεμβάσεων για την ασφαλή διέλευση των (κατάλληλου μεγέθους) λεωφορίων που θα εξυπηρετούν τις δημόσιες συγκοινωνίες του νησιού.
ιι. Οι κατάλληλες συγκοινωνιακές σημάνσεις και η τοποθέτηση στεγάστρων επιβατών στα σημεία που επιβάλλεται.
ιιι. Η διεκδίκηση και εξασφάλιση του αναγκαίου ύψους επιδότησης για την εύρυθμη και διαρκή λειτουργία των άγονων συγκοινωνιακών γραμμών.-
Σεπτέμβριος 2026
Κωνσταντίνος Γαγλίας, Οικονομολόγος – Μελετητής
Σημείωση συγγραφέα: Πρώτη Δημοσίευση από το ‘’Ράδιο Ικαρία 87,6’’
Το Ράδιο Ικαρία 87,6, θεωρώντας το θέμα εξαιρετικά επίκαιρο και κρίσιμο για το μέλλον του τόπου, ανοίγει το διάλογο και καταθέτει ορισμένες πρώτες σκέψεις γύρω από τις αντικειμενικές δυσκολίες του εγχειρήματος. Αρχικά, παράγοντες όπως το ιδιαίτερα υψηλό κόστος καυσίμων σε πανελλήνιο επίπεδο, όπου η νησιωτική περιφέρεια κατέχει πάντα τις πρώτες θέσεις, επιβαρύνουν δραματικά κάθε προσπάθεια. Αντίστοιχα προβλήματα εμφανίζονται ακόμη και στη γειτονική Χίο, όπου υπάρχει οργανωμένο ΚΤΕΛ και ο αντιπρόεδρός του ανέφερε το καλοκαίρι σοβαρά οικονομικά αδιέξοδα. Το παράδειγμα αυτό είναι χαρακτηριστικό, αναλογιζόμενοι ότι η Χίος βρίσκεται σε πολύ καλύτερες συνθήκες από την Ικαρία, διαθέτοντας οργανωμένα συνεργεία, εξειδικευμένους επαγγελματίες μεγάλων οχημάτων, καλύτερο οδικό δίκτυο και χαμηλότερο κόστος καυσίμων, γεγονός που δείχνει ότι αντικειμενικά απέχουμε αρκετά βήματα από μια βιώσιμη λύση.
Επιπλέον, τα προβλήματα στις σχολικές μεταφορές που εμφανίζονται ακόμη και στην ελληνική πρωτεύουσα αποδεικνύουν ότι η νομοθεσία πρέπει να επανεξεταστεί και να αυξηθούν οι χιλιομετρικές αποζημιώσεις, οι οποίες περιορίζουν τις δυνατότητες των Περιφερειών που χρηματοδοτούν τις υπηρεσίες αυτές. Στην επαρχία και ειδικά στην Ικαρία, το κλείσιμο δεκάδων δημοτικών σχολείων έχει εντείνει την ανάγκη μεταφοράς των μαθητών στα λίγα εναπομείναντα σχολικά συγκροτήματα, μέτρο που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις οικογένειες με παιδιά με ειδικές ανάγκες. Το μέσο μας κρίνει ιδιαίτερα χρήσιμη την έναρξη μιας δημόσιας συζήτησης για το ζήτημα αυτό και προσκαλεί τους συμπολίτες μας, την επιστημονική κοινότητα, τις αρχές και τους φορείς του νησιού σε έναν γόνιμο διάλογο, διευκρινίζοντας ότι θα δημοσιεύσει όλες τις σχετικές παρεμβάσεις που θα σταλούν στην ηλεκτρονική διεύθυνση radioikaria@gmail.com κάτω από το σχετικό πόνημα.
