Η έκθεση φωτογραφίας θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 30 Ιουλίου, από τις 7 το απόγευμα έως τις 10 το βράδυ
Η Στεφανία Μιζάρα παρουσιάζει στην αίθουσα του παλαιού δημαρχείου Αγίου Κηρύκου την έκθεση φωτογραφίας «Σκοτεινές γεωμετρίες της βομβαρδισμένης Γάζας», με φωτογραφίες που τράβηξε το 2008. Η παρουσίαση οργανώθηκε έπειτα από κοινή απόφαση της φωτογράφου με την Επιτροπή Αλληλεγγύης Ικαρίας για την Παλαιστίνη και ακολουθεί την πρώτη παρουσίαση της δουλειάς στο φεστιβάλ για την Παλαιστίνη στον Κάμπο. Ο Άγιος Κήρυκος επιλέχθηκε ώστε η έκθεση να είναι προσβάσιμη σε περισσότερο κόσμο κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Θα παραμείνει ανοιχτή καθημερινά έως τις 30 Ιουλίου, από τις 7:00 το απόγευμα έως τις 10:00 το βράδυ.
Ακούστε τη συνέντευξη για να μάθετε την ιστορία πίσω από τις εικόνες.
Παρότι οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν πριν από δεκαοκτώ χρόνια, η Στεφανία Μιζάρα θεωρεί σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι πρόκειται για μια ιστορία με βάθος περίπου ογδόντα ετών, η οποία συνδέεται με αποικιοκρατικές πολιτικές και έναν διαρκή κύκλο βίας, εκτοπισμού και στέρησης θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Στόχος της είναι να επαναφέρει τη μαρτυρία στη δημόσια συζήτηση, να σπάσει τη λήθη, να απαντήσει στο κυρίαρχο αφήγημα που παρουσιάζει συλλήβδην τους κατοίκους της Γάζας ως τρομοκράτες και να υπερασπιστεί το δικαίωμά τους στην ύπαρξη.
Η φωτογράφος τοποθετεί τα γεγονότα σε ένα ευρύτερο ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο, συνδέοντας την τραγωδία της Γάζας με το μεταναστευτικό στο Αιγαίο, τονίζοντας ότι πολλοί από τους ανθρώπους που πνίγονται δίπλα μας προσπαθούν να διαφύγουν από παρόμοιες συνθήκες πολέμου. Παράλληλα, αναφέρεται στις γενιές παιδιών που μεγαλώνουν πλέον στη Γάζα χωρίς να έχουν γνωρίσει καμία άλλη πραγματικότητα πέρα από τη συνεχή βία.
Η φωτογράφος μπήκε στη Γάζα από τη Ράφα δηλώνοντας την ιδιότητα της νοσοκόμας, μαζί με μια ομάδα γιατρών, και μετακινήθηκε μέσα σε ένα κονβόι 40 ασθενοφόρων. Η διαδρομή των δέκα χιλιομέτρων πραγματοποιήθηκε κάτω από εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες.
Την πρώτη ημέρα της άφιξής της αντίκρισε βόμβες λευκού φωσφόρου να πέφτουν πάνω από τον πληθυσμό. Αναφερόμενη στη χρήση του συγκεκριμένου υλικού, επισημαίνει ότι απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο.
Τις πρώτες τρεις ημέρες ο φόβος την άφησε σχεδόν ανήμπορη να κινηθεί. Περιγράφει ότι χρειάστηκε να τον αφήσει να «κατακάτσει σαν τον ελληνικό καφέ» στο φλιτζάνι, ώστε να μπορέσει σταδιακά να λειτουργήσει και να αρχίσει να καταγράφει όσα συνέβαιναν γύρω της.
Η εμπειρία αυτή επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο φωτογράφισε. Επέλεξε να μην ακολουθήσει την πρακτική των πολεμικών ανταποκριτών που τρέχουν προς το σημείο της έκρηξης, αλλά να στρέψει τον φακό της στη βιωμένη καθημερινότητα των κατοίκων και στις στιγμές που μεσολαβούσαν ανάμεσα στους βομβαρδισμούς.
Απέφυγε την εφιαλτική εικονοπλασία και τον εντυπωσιασμό, επιλέγοντας να αποτυπώσει τη ζωή που συνεχιζόταν μέσα στην πολιορκία και όχι μόνο τη στιγμή της καταστροφής. Το σκοτάδι που χαρακτηρίζει τις φωτογραφίες αντανακλά τόσο την πραγματική έλλειψη φωτός στην πόλη όσο και το βαθύτερο ενεργειακό και υπαρξιακό σκοτάδι που η ίδια αισθάνθηκε ότι κυριαρχούσε στη Γάζα. Μία από τις αγαπημένες της εικόνες, η οποία αποτελεί και το εξώφυλλο του καταλόγου της έκθεσης, συμπυκνώνει αυτή την επιλογή μέσα από την αντίθεση ανάμεσα στο σκοτεινό εσωτερικό και το φωτεινό εξωτερικό. Η ίδια τη χαρακτηρίζει εικόνα μιας «ξεχαρβαλωμένης πραγματικότητας».
Στις εικόνες της έκθεσης περιλαμβάνονται ένα παιδί τραυματισμένο στο κεφάλι και παιδιά που κοιτούν τη φωτογράφο μέσα από έναν καθρέφτη σε ένα σπίτι χωρίς τοίχους, αποτυπώνοντας τη διαρκή παρουσία της βίας.
Μέσα από τις εικόνες και την αφήγησή της μεταφέρει τον παραλογισμό του πολέμου. Περιγράφει μια διαφήμιση τράπεζας να στέκεται δίπλα στα ερείπια και προσωπικά έγγραφα ανθρώπων διασκορπισμένα στους δρόμους, εκθέτοντας στον δημόσιο χώρο ό,τι μέχρι τότε ανήκε στην ιδιωτική τους ζωή.
Πέρα από την κεντρική αφήγηση, η εμπειρία της Στεφανίας Μιζάρα περιλαμβάνει λεπτομέρειες που φωτίζουν το προσωπικό και τεχνικό πλαίσιο της αποστολής της. Η ίδια θυμάται τη δυσκολία επικοινωνίας με τους κατοίκους, καθώς συνεννοούνταν μαζί τους χρησιμοποιώντας μόλις τρεις λέξεις. Αναφέρεται επίσης, στη συνεργασία της με τον βιντεολήπτη Alberto Arce για την ταινία «Shooting an Elephant», καθώς και στις συνθήκες διαμονής τους, σε ράντζα στο νοσοκομείο Shifa ή στο κτίριο τηλεπικοινωνιών. Το δεύτερο θεωρούνταν σχετικά ασφαλέστερο, καθώς προηγούνταν προειδοποιήσεις του στρατού, προς τους τηλεοπτικούς φωτορεπόρτερ, πριν από ενδεχόμενη επίθεση. Αυτό επέτρεπε σε όσους δούλευαν εκεί, συμπεριλαμβανομένων των γιατρών και των ακτιβιστών, να έχουν έναν βαθμό προστασίας.
Μετά την τέταρτη ημέρα, καθώς ο πόνος επαναλαμβανόταν αδιάκοπα μπροστά της, αισθάνθηκε ότι η προσπάθεια για την επίτευξη μιας ακόμη καλύτερης φωτογραφίας δεν είχε πλέον νόημα. Βάζοντας την ανθρώπινη ιδιότητά της πάνω από την επαγγελματική, άφησε τη φωτογραφική μηχανή και άρχισε να βοηθά στο νοσοκομείο Shifa, υποβαστάζοντας τραυματίες μέχρι να βρεθεί γιατρός που θα μπορούσε να τους αναλάβει.
Οι τραυματίες έφταναν στο νοσοκομείο με κάθε διαθέσιμο μέσο, ακόμη και πάνω σε αγροτικά οχήματα ή με γαϊδούρια, καθώς έπειτα από κάθε έκρηξη η ροή των θυμάτων ήταν ασταμάτητη. Οι γιατροί καλούνταν μέσα σε ελάχιστο χρόνο να αξιολογήσουν ποιοι είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν, ώστε να διαθέσουν εκεί τις περιορισμένες δυνάμεις και τα μέσα τους. Οι δυσκολότερες περιπτώσεις έμεναν αναγκαστικά πίσω εξαιτίας της έλλειψης χρόνου, προσωπικού και εξοπλισμού. Το μέγεθος της πίεσης συνόψισε ένας Νορβηγός γιατρός, ο οποίος επισήμανε ότι ένας και μόνο τραυματίας σε ανάλογη κατάσταση θα μπορούσε να παραλύσει τη λειτουργία ενός ολόκληρου νοσοκομείου στη Νορβηγία. Η σύγκριση ανέδειξε, σύμφωνα με τη φωτογράφο, τις υπεράνθρωπες προσπάθειες των Παλαιστινίων γιατρών.
Περιγράφοντας την ένταση που ένιωσε παρακολουθώντας μια χειρουργική επέμβαση, εξομολογείται ότι «δεν είναι φτιαγμένο το ανθρώπινο μυαλό να βλέπει το εσωτερικό ενός ανθρώπου», ιδιαίτερα όταν αυτό που αντικρίζει έχει προκληθεί από τη δράση ενός άλλου ανθρώπου.
Σε μία από τις εικόνες, ένας άνθρωπος που είχε χάσει το πόδι του συνεχίζει να χαμογελά και να βρίσκει τη χαρά της ζωής. Το χαμόγελό του δεν αναιρεί τον πόνο, αλλά αναδεικνύει τη δύναμή του να επιμένει να ζει παρά τον ακρωτηριασμό και την καταστροφή γύρω του.
Η ίδια αξιοπρέπεια διακρίνεται στη φιλοξενία και στη μοιρασιά. Οι κάτοικοι της πρόσφεραν τσάι και πορτοκάλια πάνω στα συντρίμμια των σπιτιών τους, ενώ σε μια φωτογραφία που τράβηξε την τελευταία ημέρα αποτυπώνεται το κοινό τους φαγητό, κουκιά, ελιές και ζάταρ, ένα μείγμα ρίγανης, αλατιού, σουσαμιού και κύμινου. Παρά την καταστροφή και την απώλεια, μοιράζονταν όσα διέθεταν και διατηρούσαν την ανάγκη να υποδεχθούν, να φροντίσουν και να προσφέρουν.
Μία ακόμη φωτογραφία παρουσιάζει έναν άνδρα να δείχνει τα περιστέρια του, τα οποία είχαν πεθάνει από τα χημικά των βομβών φωσφόρου. Η Στεφανία Μιζάρα εξηγεί ότι η εκπαίδευση περιστεριών αποτελεί διαδεδομένη ενασχόληση στον αραβικό κόσμο, συνδεδεμένη με τον ελεύθερο χρόνο και την προσωπική φροντίδα. Για τον άνδρα της φωτογραφίας, ο θάνατός τους σήμαινε την απώλεια αυτής της συγκεκριμένης καθημερινής συνήθειας.
Όσα εξελίσσονται στη Γάζα τα τελευταία δύο χρόνια οδήγησαν στην επιστροφή σε αυτό το φωτογραφικό υλικό. Συγκρίνοντας την εμπειρία του 2008 με τη σημερινή πραγματικότητα, η φωτογράφος επισημαίνει ότι η πόλη έχει ισοπεδωθεί και ότι η κατάσταση είναι πολύ πιο ακραία, με τη λιμοκτονία να προστίθεται στην καταστροφή. Κατά την εκτίμησή της, ο βαθμός εξολόθρευσης έχει φτάσει σε ένα τελικό στάδιο του σχεδίου γενοκτονίας που καταγγέλλει. Οι φωτογραφίες αποτελούν πλέον αρχείο της Γάζας του 2008, καταγράφοντας πρόσωπα, χώρους, σχέσεις και τη φυσιογνωμία της εποχής.
Η φωτογράφος υπογραμμίζει ότι η αδιαφορία για όσα συμβαίνουν σήμερα θα μπορούσε να οδηγήσει οποιονδήποτε από εμάς στο να είναι το επόμενο θύμα σε έναν κόσμο χωρίς δικαιοσύνη και, πέρα από τις πολιτικές αναλύσεις, καλεί να αντιληφθεί ο κόσμος τον ανθρώπινο πόνο και να υπερασπιστεί το δίκαιο και το δικαίωμα στην ύπαρξη.
