Φύση, Ιστορία, Κληρονομιά, Παράδοση, Μνήμη, Διατήρηση
Ιστορικό Υπόβαθρο
Η Λαγκάδα, κρυμμένη βαθιά σε μια εύφορη κοιλάδα της δυτικής Ικαρίας, αθέατη από τη θάλασσα, αποτελεί τόπο με εξαιρετική ιστορική σημασία. Στα σκοτεινά χρόνια του «αιώνα της αφάνειας», όταν μετά την αποχώρηση των Φράγκων οι πειρατές λυμαίνονταν το Αιγαίο, οι Ικαριώτες δεν εγκατέλειψαν το νησί τους, αλλά μετακινήθηκαν από τα παράλια στο εσωτερικό του νησιού.
Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού συγκεντρώθηκε στη φυσικά οχυρωμένη κοιλάδα της Λαγκάδας για να γλιτώσει από τις επιδρομές. Έτσι, η περιοχή λειτούργησε ως “κιβωτός επιβίωσης” των Ικαριωτών. Οι κάτοικοι έκτισαν εδώ έναν από τους μεγαλύτερους κρυμμένους οικισμούς του νησιού, εγκαταλείποντας τα παράλια αλλά όχι την πατρίδα τους.
Μέσα σε συνθήκες απομόνωσης και διαρκούς κινδύνου, αναπτύχθηκε ένας μοναδικός τρόπος ζωής. Τα περίφημα αντιπειρατικά σπίτια, όπως είναι γνωστά στις ημέρες μας, πέτρινα, χαμηλά μονόχωρα οικήματα χωρίς καμινάδα, χτίζονταν κάτω από βράχους ή κυριολεκτικά μέσα στη γη, ώστε να μη διακρίνονται από μακριά. Οι κάτοικοι απέφευγαν το έντονο φως τη νύχτα και τον καπνό τη μέρα, για να μη προδώσουν τη θέση τους. Ακόμη και σήμερα, τα ερείπια αυτών των σπιτιών της «πειρατικής εποχής» είναι τόσο καλά κρυμμένα στη βλάστηση όσο τότε, αποκαλύπτοντας στον επισκέπτη μερικά από τα μυστικά ενός «αόρατου χωριού».
Σύμφωνα με τον ιστορικό Ιωάννη Μελά, η κοιλάδα αυτή φιλοξενούσε επί αιώνες έναν πυκνό ντόπιο πληθυσμό, συνέχεια των αρχαίων Ιώνων κατοίκων και λειτούργησε ως αυτόνομη κοινότητα αλλά και μέρος του συνόλου που διέσωσε τους Ικαριώτες ως τα νεότερα χρόνια.
Όταν σταδιακά υποχώρησε ο κίνδυνος της πειρατείας (17ος–19ος αι.), οι Ικαριώτες άρχισαν να επανεποικίζουν τα ορεινά σημεία που ήταν θεατά από τη θάλασσα μέχρι και τα παράλια, όμως η Λαγκάδα διατήρησε έναν κεντρικό ρόλο στα κοινά της δυτικής Ικαρίας.
Ήδη από τις αρχές του 17ου αιώνα, στην κοιλάδα συγκαλούνταν υπαίθριες λαϊκές συνελεύσεις για την ανάδειξη των τοπικών αρχόντων (Γέροντες, Προεστοί) της περιοχής Πέρα Μεριάς. Με άλλα λόγια, η Λαγκάδα εξελίχθηκε σε διοικητικό κέντρο της δυτικής Ικαρίας κατά την περίοδο των δημογεροντιών, γεγονός που υπογραμμίζει τον σημαίνοντα ρόλο της στην κοινωνική και πολιτική ιστορία του νησιού. Αξιοσημείωτο είναι ότι ορισμένα τοπικά επώνυμα μέχρι σήμερα μαρτυρούν την ιστορική συνέχεια. Επώνυμα όπως Κουτήφαρης, Πετσάκος, Κούβαρης κ.ά. θεωρούνται από τον Ι. Μελά τεκμήρια μιας μικρής αλλά παλιάς μετοίκησης Μανιατών στην Ικαρία. Και πράγματι, η παράδοση λέει πως ο θρυλικός πειρατής Σταμάτης Καστανιάς έφερε Μανιάτες στο νησί τον 18ο αιώνα για να ενισχύσουν την άμυνά του.
Με το πέρασμα των αιώνων, ο μόνιμος πληθυσμός της Λαγκάδας μειώθηκε δραστικά και ο οικισμός ερημώθηκε (το 2001 είχε μόλις 11 κατοίκους). Σήμερα παραμένει σχεδόν ακατοίκητη (στην απογραφή το 2021 καταγράφονται μόλις 2 κάτοικοι), όμως δεν έπαψε να συμβολίζει την αντοχή και την αυτάρκεια της ικαριακής κοινωνίας.
H Πολιτεία αναγνώρισε αυτή την ιστορική κληρονομιά. Η Λαγκάδα έχει επίσημα ανακηρυχθεί ιστορική έδρα του πρώην Δήμου Ραχών Ικαρίας, ως φόρος τιμής στον ρόλο της στην ιστορία και τον πολιτισμό του τόπου. Σώζονται μάλιστα τοπωνύμια φορτισμένα με μνήμη, όπως το μυστηριώδες «του Ραντά τ’ αστάχυ», και η κορφή Κράμπη, που ψιθυρίζουν ιστορίες από τα χρόνια που το χωριό έσφιζε από ζωή. Οι ντόπιοι ακόμα μνημονεύουν θρύλους πειρατικών επιδρομών μέσα από τις γλαφυρές διηγήσεις των παππούδων τους.
Σε μια παλιά ικαριακή ρίμα οι φωνές των προγόνων ηχούν ακόμα: «Στα όρη σβήσαν οι φωτιές, στη θάλασσα σκοτάδι, για να μην βρουν οι κούρσαροι ποτέ το μονοπάτι». Αυτή η λαϊκή ρίμα, σαν αυθεντική μαρτυρία μνήμης, αποτυπώνει την αγωνία και την αποφασιστικότητα των κατοίκων να διαφυλάξουν τη ζωή τους και τη γη τους από τους πειρατές.
Φυσικό Τοπίο και Περιβάλλον
Η γεωγραφική απομόνωση της Λαγκάδας είναι καθοριστική για την ταυτότητά της. Ο οικισμός φωλιάζει σε μια κοιλάδα ανάμεσα σε δύο απότομες βουνοπλαγιές του Αθέρα, σε υψόμετρο ~700 μέτρων.
Συχνά ένα πέπλο ομίχλης καλύπτει την Λαγκάδα, φαινόμενο συχνό στην υγρή χαράδρα προς τη μεριά της θάλασσας, προσφέροντας φυσική κάλυψη αλλά και ένα απόκοσμο σκηνικό, σαν να προστατεύει ακόμα το χωριό από αδιάκριτα μάτια.
Από τη θάλασσα η κοιλάδα δεν διακρίνεται καθόλου. Το τοπίο δίνει την εντύπωση ακατοίκητου. Πράγματι, ιστορικά η πρόσβαση γινόταν μόνο μέσω δύσβατων μονοπατιών που ανέβαιναν από τα παράλια προς τα βουνά, προστατεύοντας φυσικά τον οικισμό από εισβολείς. Το ανάγλυφο είναι τραχύ και βραχώδες, όμως η κοιλάδα είναι κατάφυτη και πλούσια σε νερά. Πηγές αναβλύζουν και μικρά ρυάκια, όπως ο Κισσές, διατρέχουν το βάθος της, ενισχύοντας την βλάστησή της.
Το οικοσύστημα της Λαγκάδας είναι πλούσιο και ποικίλο. Οι πλαγιές γύρω είναι κατάφυτες από δάση πεύκου, δρυός, κουμαριάς και πυκνή μακία βλάστηση, ενώ κατά μήκος των ρευμάτων απλώνεται πλούσια παραποτάμια βλάστηση με αιωνόβια πλατάνια, σκλήθρα και πικροδάφνες, χαρακτηριστικά φυτά της ικαριακής χλωρίδας.
Η αφθονία γλυκού νερού και η γεωγραφική απομόνωση έχουν δημιουργήσει ένα καταφύγιο πανίδας. Πολλά είδη πουλιών (αρπακτικά και μεταναστευτικά), ερπετών και αμφιβίων ζουν εδώ προστατευμένα. Δεν είναι τυχαίο ότι ολόκληρη η περιοχή της Λαγκάδας εντάσσεται στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 ως ζώνη ειδικής προστασίας (site κωδ. GR4120003 «Νήσος Ικαρία»), με στόχο τη διατήρηση των σημαντικών οικοτόπων και ειδών που φιλοξενεί. Αυτό σημαίνει ότι κάθε επέμβαση στην περιοχή απαιτεί αυστηρή περιβαλλοντική αξιολόγηση, ώστε να μη διαταραχθεί η οικολογική ισορροπία. Για παράδειγμα προστατεύονται αρπακτικά πουλιά που φωλιάζουν στα δυτικά όρη της Ικαρίας (όπως ο φιδαετός και ο πετρίτης) και ενδημικά φυτά της κοιλάδας.
Το φυσικό κάλλος της Λαγκάδας είναι μοναδικό. Το κλειστό φαράγγι με τους αρχέγονους βράχους και τα πυκνά δάση, τα αγριολούλουδα και τα βότανα που φυτρώνουν παντού, συνθέτουν ένα σκηνικό σχεδόν μυσταγωγικό. Δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι περπατώντας κανείς στη Λαγκάδα αισθάνεται σαν να γυρνά αιώνες πίσω. Σαν να γίνεται προσκυνητής στο αλώβητο τοπίο της παλιάς Ικαρίας. Κάθε πέτρα και κάθε ρυάκι μοιάζουν να διηγούνται ιστορίες των ανθρώπων που προστατεύθηκαν, που αγωνίστηκαν, που επιβίωσαν σε πείσμα των καιρών.
Μνημεία και Αρχιτεκτονική Κληρονομιά
Παρά την ερήμωση, η Λαγκάδα διατηρεί πλούσια υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος. Στην κοιλάδα σώζονται εκατοντάδες παλιά κτίσματα, πολλά ερειπωμένα, λίγα ακόμα όρθια, κρυμμένα μέσα στο δάσος. Πρωτεύουσα θέση σε αυτή την ανοιχτή πινακοθήκη έχουν τα ήδη αναφερθέντα αντιπειρατικά σπίτια. Οι λιτές αλλά ευφυείς κατοικίες των αιώνων της πειρατείας. Αυτά τα μικρά πέτρινα «βραχόσπιτα», γνωστά και ως «κατοικιά», εκμεταλλεύονταν πλήρως το φυσικό ανάγλυφο για καμουφλάζ. Χτισμένα συχνά κάτω από βράχους ή ανάμεσα σε συστάδες δέντρων, με ελάχιστα ανοίγματα, χωρίς εμφανείς καπνοδόχους, ώστε να μη προδίδουν ίχνη ζωής.
Η αρχιτεκτονική αυτή, μοναδική σε όλο το Αιγαίο, αποτελεί ζωντανή μαρτυρία του πως η ανάγκη για επιβίωση διαμόρφωσε τον δομημένο χώρο.
Πέρα από τις κατοικίες, στη Λαγκάδα διασώζονται σημαντικά μνημεία. Στο κέντρο του εγκαταλελειμμένου οικισμού δεσπόζει η ιστορική εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου. Ένας πέτρινος ναός που πιθανότατα ιδρύθηκε στα μεταβυζαντινά χρόνια. Το εσωτερικό του στολίζει ένα περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο, ενώ φυλάσσονται εικόνες παλαιές. Αυτή η εκκλησία, παραμένει η καρδιά του τόπου και γύρω από αυτήν αναβιώνει το ετήσιο, μεγάλο πια, όπως θα δούμε πανηγύρι της. Δίπλα ακριβώς στην πλατεία, στο ξέφωτο του παλιού χωριού, στέκει ένα μαρμάρινο μνημείο, με χαραγμένη τη φράση «Λαγκάδα Η Κιβωτός της Ικαριακής επιβιώσεως» που δημιουργήθηκε το 1988 με την επιμέλεια του Συλλόγου Ραχιωτών Αθήνας. Η φράση αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο με τίτλο «Ιστορία της νήσου Ικαρίας» του Ιωάννου Μελά (1955).
Διάσπαρτα στην κοιλάδα μπορεί κανείς να εντοπίσει και τα ερείπια των δημόσιων κτιρίων του αλλοτινού οικισμού. Ενός δικαστήριου, ενός παλιού δεσμωτήριου (φυλακής) και ενός «διοικητηρίου». Πρόκειται πιθανότατα για κατάλοιπα της αυτόνομης διοίκησης των Ικαρίων επί τουρκοκρατίας. Το γεγονός ότι υπήρχαν τέτοιες δομές σε ένα τόσο απομονωμένο χωριό μαρτυρά πόσο οργανωμένη υπήρξε η ζωή εδώ στους περασμένους αιώνες. Μαζί με τις εκκλησίες και τα σπίτια, αυτά τα ερείπια συνθέτουν σήμερα ένα ανοιχτό μουσείο μεσαιωνικής ζωής.
Ολόκληρη η Λαγκάδα δίνει την εικόνα ενός εγκαταλελειμμένου μεσαιωνικού χωριού, όπου ο χρόνος σταμάτησε μόλις εξέλιπε ο κίνδυνος των κουρσάρων.
Ακριβώς αυτή η πολύτιμη αρχιτεκτονική κληρονομιά προστατεύεται πλέον θεσμικά. Ο οικισμός έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός και οποιαδήποτε νέα κατασκευή ή επισκευή εδώ πρέπει να ακολουθεί αυστηρούς όρους, ώστε να μην αλλοιωθεί το παραδοσιακό ύφος. Σήμερα, τα λιγοστά μονοπάτια που διατρέχουν τη Λαγκάδα οδηγούν τον επισκέπτη ανάμεσα σε χαλάσματα σπιτιών και ξωκλησιών. Είναι σαν να ανοίγει ένα παράθυρο στο παρελθόν. Κάθε βήμα στα καλντερίμια ανακαλεί την καθημερινότητα των προγόνων που ζούσαν λιτά, με κόπο αλλά ελεύθεροι, σε αυτή την κρυμμένη πολιτεία. Περπατώντας κάτω από τη σκιά των δέντρων και δίπλα στα ξερολιθικά τοιχάκια, ο σύγχρονος περιηγητής βιώνει τη μοναδική ατμόσφαιρα ενός “χωριού-φαντάσματος”.
Οι Οικογένειες της Λαγκάδας
Μια χαράδρα γεμάτη μνήμες. Η Λαγκάδα είναι ένα παλίμψηστο της ικαριώτικης ζωής ακόμη ορατό, γραμμένο με τα ονόματα εκείνων που έζησαν εκεί και άφησαν το αποτύπωμά τους. Κάθε μονοπάτι, κάθε ξερολιθιά, κάθε σπιτοκάθισμα κουβαλά μνήμες που παίρνουν μορφή μέσα από τα επώνυμα που επιβίωσαν στον χρόνο.
Στους βράχους της ακούς ακόμη τις ανάσες των ανθρώπων που πάλεψαν εδώ, στις ρεματιές κυλά η ιστορία σαν νερό που δεν στερεύει. Κάθε πέτρα, κάθε όνομα, κάθε παλιά διήγηση κρατά μέσα της την ψυχή του τόπου.
Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους συναντάμε έναν κατάλογο του 1828 που μοιάζει με φωτογραφία εποχής. Πλάκας, Τζαμού (Τσαμουδάκης), Κοτζορνίθης (Κοτσορνίθης), Χαρθές, Λεριός (Λεριάδης), Πατούγιος (Βατούγιος), Φραδέλος. Ονόματα που τότε ανήκαν σε λίγους άνδρες, αλλά στην πραγματικότητα έκρυβαν πίσω τους ολόκληρες οικογένειες, γυναίκες και παιδιά, παππούδες και εγγόνια, που κράτησαν τη Λαγκάδα όρθια σε δύσκολους καιρούς.
Στις αρχές του 20ού αιώνα μετρούσε μόλις δεκαπέντε σπίτια, σφιχτοδεμένα γύρω από τον χείμαρρο Κισσέ που κατεβαίνει ορμητικός ώσπου να συναντήσει τη θάλασσα στου Μαυριάνου. Στο ίδιο το χωριό καταγράφονται δύο ενοριακές εκκλησίες, της Αγίας Τριάδας και της Κοίμησης της Θεοτόκου, ενώ ως συνοικία της Λαγκάδας καταγράφεται και το οροπέδιο Πέζι, με δεκαπέντε σπίτια και εκκλησία αφιερωμένη στους Αγίους Αποστόλους (Λομβαρδάς, 1903). Ο σχολάρχης Γεώργιος Λομβαρδάς, στο βιβλίο του «Ικαρία – ήτοι γεωγραφική της νήσου περιγραφή» (1903), παρουσιάζει την περιοχή σαν να την κοιτάζει κι εκείνος με μάτια ταξιδιώτη.
Σε στατιστική της Ικαρίας του έτους 1905 στη Λαγκάδα εμφανίζονται 150 μόνιμοι κάτοικοι, μια εκκλησία κι ένας παπάς, ενώ στο Πέζι 100 μόνιμοι κάτοικοι και μια εκκλησία.
Με τον καιρό, οι οικογένειες της Λαγκάδας άπλωσαν τη ζωή τους σε όλο το νησί και κυρίως στα γύρω χωριά, της Πέρα Μεριάς, των Ραχών και του Πάπα. Στο Καρκινάγρι, τον Κάλαμο, το Αμάλου, του Μαυριάνου, τις Βρακάδες, τους Κουνιάδους και την Πρεσπέρα. Τα ονόματά τους, δεμένα με τις γειτονιές και τα κτήματα της κοιλάδας, συνεχίζουν να αντηχούν σαν απόηχος που θυμίζει πως η ψυχή του χωριού δεν χάθηκε, μόνο άλλαξε τόπο και μορφή. Οι Ρουστάδες, οι Καραπέτιδες, οι Νιουνιουσκάτοι, οι Κανατάτοι. Ονόματα των γειτονιών της. Μικρές σφραγίδες που έμειναν χαραγμένες στον ίσκιο της, πλέκουν ένα υφάδι από γενιές και συγγένειες, έναν αόρατο κρίκο που δένει το χθες με το σήμερα και συνεχίζει να πάλλεται με τον ρυθμό της Ικαριάς.
Κοινωνική Ζωή και Παράδοση
Σήμερα η Λαγκάδα δεν έχει μόνιμους κατοίκους. Όμως μία μέρα τον χρόνο ζωντανεύει κυριολεκτικά. Κάθε 15η Αυγούστου, ανήμερα της Παναγίας, πραγματοποιείται εδώ το μεγαλύτερο πανηγύρι της Ικαρίας (και ένα από τα ξακουστότερα ολόκληρου του Αιγαίου). Από νωρίς το πρωί της ημέρας αυτής, η μέχρι πρότινος σιωπηλή κοιλάδα μετατρέπεται σε χώρο συνάθροισης χιλιάδων ανθρώπων όλων των ηλικιών. Στο μικρό εξωκλήσι της Παναγίας τελείται πανηγυρική Θεία Λειτουργία, ενώ στον γύρω χώρο οι εθελοντές του τοπικού πολιτιστικού συλλόγου εργάζονται πυρετωδώς για την προετοιμασία του γλεντιού. Τεράστια καζάνια βράζουν για να βγει το περίφημο “ζουμί”, ο ζωμός κατσικίσιου κρέατος που σερβίρεται ως πρώτο πιάτο, σύμφωνα με την παράδοση. Στη συνέχεια μοιράζεται άφθονο κόκκινο, τοπικό, δυνατό κρασί, που φημίζεται από την αρχαιότητα, και το γλέντι αρχίζει.
Όλη μέρα και ως τη νύχτα, τα βιολιά και τα λαούτα παίζουν ασταμάτητα τον Ικαριώτικο και άλλους νησιώτικους χορούς, με τα πλήθη, ντόπιους, απόδημους, φίλους του νησιού, να χορεύουν κυκλικά κάτω από τον καλοκαιρινό ήλιο και έπειτα κάτω από τα αστέρια μέχρι όσο αντέξουν. Τα βήματα του Ικαριώτικου ηχούν στη γη και η κοιλάδα γεμίζει γέλια, φωνές και συγκίνηση. Για λίγες ώρες, η Λαγκάδα γίνεται ένα ζωντανό χωριό, οι απόγονοι των παλιών Ικαριωτών και επισκέπτες από όλον τον κόσμο συρρέουν για να βιώσουν το αντάμωμα αυτό στην «αγιασμένη» κοιλάδα.
Το πανηγύρι της Λαγκάδας έχει βαθιά συμβολική διάσταση. Μέσα από αυτό αποδίδεται φόρος τιμής στους προγόνους που έζησαν, πάλεψαν και άνθισαν σε αυτόν τον τόπο. Κάθε χορευτικός κύκλος κάτω από τα πλατάνια, κάθε τραγούδι που αντηχεί στο φαράγγι, είναι σαν ένας διάλογος με τους παλαιούς κατοίκους και μια υπόσχεση ότι δεν τους ξεχνάμε. Ντόπιοι και ξένοι, αγκαλιασμένοι στον χορό, νιώθουν το βάρος και τη δύναμη της παράδοσης. Είναι σαν οι ψυχές των προγόνων να σμίγουν με τους ζωντανούς στον κύκλο του χορού. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι όποιος βρεθεί Δεκαπενταύγουστο στη Λαγκάδα, νιώθει μια βαθιά ευφορία και συγκίνηση, σαν να συμμετέχει σε ένα θαύμα συλλογικής μνήμης και χαράς.
Θεσμικές προβλέψεις για τη διατήρηση και προστασία
Η μοναδική ιστορική και φυσική αξία της Λαγκάδας έχει αναγνωριστεί και θεσμικά από την Πολιτεία, ώστε αυτός ο τόπος να προστατευτεί και να διατηρηθεί αναλλοίωτος για τις επόμενες γενιές.
Συγκεκριμένα, έχουν ληφθεί διάφορα μέτρα προστασίας:
Παραδοσιακός οικισμός: Η Λαγκάδα έχει χαρακτηριστεί «παραδοσιακός οικισμός» ήδη από το 1978 με Προεδρικό Διάταγμα (ΦΕΚ Δ’ 594/13.11.1978), χαρακτηρισμός που επαναβεβαιώθηκε το 2002 (ΦΕΚ Δ’ 961/12.09.2002). Αυτό σημαίνει ότι η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του χωριού τελεί υπό ειδικό καθεστώς και κάθε ανοικοδόμηση ή επισκευή παλαιού κτιρίου επιτρέπεται μόνο υπό όρους που διαφυλάσσουν τον παραδοσιακό χαρακτήρα. Οι όροι δόμησης είναι αυστηροί, ώστε να παραμείνει «αναλλοίωτο το ύφος» της αρχιτεκτονικής και του τοπίου της Λαγκάδας.
Η περιοχή της Λαγκάδας, ο 2002, με Υπουργική Απόφαση (ΔΠΕ/4754/15.6.2002), ανακηρύχθηκε Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους μαζί με το γειτονικό Πέζι και την Ακαμάτρα στην ενότητα της Μεσαριάς. Τα κριτήρια αυτής της απόφασης στηρίχθηκαν τόσο στα φυσικά χαρακτηριστικά (γεωμορφολογία, σπάνια χλωρίδα και πανίδα, ρυάκια και νερόμυλοι, ιδιαίτερο μικροκλίμα) όσο και στα ανθρώπινα (ιστορικά μνημεία, παραδοσιακή αρχιτεκτονική, ιστορικές αναφορές). Ο χαρακτηρισμός αυτός επιβάλλει περιορισμούς σε δραστηριότητες που θα αλλοίωναν το τοπίο (π.χ. εκχέρσωση δασών, άναρχη δόμηση) και παράλληλα ενθαρρύνει ενέργειες ανάδειξης της φυσικής ομορφιάς και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όπως ήδη αναφέρθηκε, η Λαγκάδα εντάσσεται σε ευρωπαϊκή Ζώνη Ειδικής Προστασίας για την Ικαρία (Natura 2000) λόγω της μεγάλης οικολογικής της αξίας. Οποιοδήποτε έργο ή παρέμβαση στην περιοχή υπόκειται σε περιβαλλοντική αξιολόγηση ώστε να μην υποβαθμιστούν οι οικοτόποι και τα είδη που ζουν εδώ (π.χ. προστασία των αρπακτικών πουλιών που φωλιάζουν στα βουνά, των ενδημικών φυτών κ.ά.).
Επιπλέον, στα πλαίσια της πρόσφατης αυτοδιοικητικής μεταρρύθμισης (σχέδια “Καποδίστριας”/“Καλλικράτης”), η Λαγκάδα αναγνωρίστηκε επίσημα ως “ιστορική έδρα” του πρώην Δήμου Ραχών, τιμητικό τίτλο που δίνεται σε τόπους με ιδιαίτερο ιστορικό βάρος. Αυτό έχει κυρίως συμβολικό χαρακτήρα, υπογραμμίζοντας ότι η Λαγκάδα θεωρείται το ιστορικό λίκνο της περιοχής των Ραχών. Συχνά, λοιπόν, θα ακούσετε τους Ικαριώτες να αναφέρονται με υπερηφάνεια σε αυτό το χωριό, θεωρώντας το κάτι σαν “ανοιχτό μνημείο” της ιστορίας τους.
Οι θεσμοί αυτοί εξασφαλίζουν ότι η Λαγκάδα θα παραμείνει ένα ζωντανό μνημείο ιστορίας και φύσης, τόπος όπου ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να νιώσει πώς ήταν η ζωή στην Ικαρία των περασμένων αιώνων, μέσα σε ένα τοπίο ανέγγιχτο και αυθεντικό.
Παράλληλα, οι προσπάθειες τοπικών φορέων και επιστημόνων συνεχίζονται, ενισχύοντας την ανάδειξη και την ενημέρωση για τη σημασία της Λαγκάδας. Στόχος είναι οι νέες γενιές να γνωρίζουν και να σέβονται αυτή την κιβωτό της ιστορίας.
Η Λαγκάδα Ικαρίας σήμερα απλώνεται έρημη και σιωπηλή, όμως κάθε πέτρα, κάθε δέντρο και κάθε τοπωνύμιο της μιλά για την ιστορία.
Είναι ένα ανοικτό μουσείο επιβίωσης και κληρονομιάς. Ο σύγχρονος Ικαριώτης, περπατώντας στα μονοπάτια της, αισθάνεται τις παρουσίες των προγόνων δίπλα του. Στους κορμούς των πλατανιών και στα ερείπια των σπιτιών είναι χαραγμένα τα ίχνη της κιβωτού της Ικαριακής επιβίωσης, του θαύματος ότι αυτός ο λαός έμεινε στον τόπο του και δεν χάθηκε. Με σεβασμό και συγκίνηση, η Λαγκάδα καλεί τα παιδιά και τα εγγόνια των Ικαριωτών πίσω. Μια πρόσκληση επιστροφής, να έρθουν, να αφουγκραστούν τον απόηχο της ιστορίας, να νιώσουν στο πετσί τους τον αγώνα και τη λεβεντιά των προγόνων, να περπατήσουν εκεί που γεννήθηκε ο ιδιόμορφος τρόπος ζωής των προγόνων τους. Γιατί όσο η Λαγκάδα στέκει, έστω και ακατοίκητη, θυμίζει σε όλους μας την ανεκτίμητη αξία της μνήμης και της αντοχής, ως σύμβολο συλλογικής ταυτότητας, μια αληθινή Κιβωτός της Ικαριακής επιβίωσης και κληρονομιάς.