Η πρώτη μουσική συνάντηση αφιερωμένη στο παραδοσιακό αερόφωνο της Ικαρίας έφερε κοντά διαφορετικές γενιές μουσικών, παλιούς σκοπούς και νεότερες δημιουργίες, μαζί με αναφορές στην ιστορία και τη διαδρομή του οργάνου
Με την αναβίωση του αυθεντικού ήχου της τσαμπουνοφυλάκας στην πλατεία της Ακαμάτρας η Ικαρία έθεσε τις βάσεις για τη διάσωση ενός από τα πιο ιδιαίτερα και αρχέγονα λαϊκά αερόφωνα όργανα της ελληνικής παράδοσης. Η πρώτη μουσική συνάντηση τσαμπουνοφυλάκας στην Ακαμάτρα, η οποία πραγματοποιήθηκε με ελεύθερη είσοδο την Τρίτη 25 Αυγούστου, αποτέλεσε μια σπουδαία πολιτιστική στιγμή του φετινού καλοκαιριού. Τη διοργάνωση αυτής της ξεχωριστής βραδιάς ανέλαβε με επιτυχία ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ακαμάτρας «Η Κεφάλα» προσφέροντας μια μοναδική ευκαιρία σε κατοίκους και επισκέπτες να γνωρίσουν από κοντά το παραδοσιακό λαϊκό αερόφωνο όργανο του νησιού.
Η μουσική συνάντηση στην Ακαμάτρα έφερε σε επαφή έμπειρους και νέους οργανοπαίχτες οι οποίοι συναντήθηκαν και συνέπραξαν μουσικά για πρώτη φορά. Η βραδιά ήταν βαθιά φορτισμένη συναισθηματικά καθώς αφιερώθηκε στη μνήμη του σπουδαίου τουμπακάρη Μπάμπη Γαβριήλ από τη Σύρο ο οποίος βοήθησε καθοριστικά στην ανάδειξη και τη διάσωση της τσαμπουνοφυλάκας. Στη σκηνή ανέβηκε ο πρόεδρος του συλλόγου Δημήτρης Σπανός και η Σαντορινιά Νίνα Καραμολέγκου οι οποίοι παρουσίασαν παραδοσιακούς σκοπούς και τραγούδια με τις τσαμπούνες τους ενώ η Ανθούλα Φράγκου συνόδευσε ρυθμικά με το τουμπάκι. Τη δική τους ξεχωριστή σφραγίδα άφησαν η Χριστίνα Κουτσιάφτη στο τραγούδι, ο Περικλής Τσίγκος στο βιολί και ο Χρήστος Πλύστακας στο λαούτο.
Η σύμπραξη των καλλιτεχνών ανέδειξε τη συνέχεια μιας μουσικής παράδοσης που μεταδίδεται κυρίως προφορικά, από γενιά σε γενιά, χωρίς να βασίζεται στη γραπτή παρτιτούρα. Στο πάλκο βρέθηκαν ο Νίκος Φάκαρος, ο Λεωνίδας Τσαντίρης, ο Γιάννης Λούκος, ο Γιάννης Κατσάφαρος και ο Φίλιππας Καρίμαλης, ενώ παρουσία είχε και η νεότερη γενιά μουσικών. Οι μαθητές του Μουσικού Σχολείου Ιλίου Γιάννης Τζανίνης στο βιολί και Χρήστος Πλύστακας στο λαούτο συμμετείχαν στο μουσικό μέρος της βραδιάς. Ο Χρήστος Πλύστακας, μαζί με τον Γιώργο Πλύστακα στο βιολί, έδωσαν παράλληλα συνέχεια σε μια οικογενειακή μουσική παράδοση που συνδέεται με τον παππού Στεφανή Πλύστακα και τον προπάππο Γιώργο Πλύστακα.
Στο πλαίσιο της βραδιάς, ο Φίλιππος Καρίμαλης παρουσίασε τεκμηριωμένα την ιστορία και την εξέλιξη του αρχαίου ασκαύλου. Όπως ανέφερε, η τσαμπουνοφυλάκα αποτελεί ένα αρχαίο, προχριστιανικό όργανο που συναντάται στην Ικαρία από πολύ παλιά, έχοντας ως πρόδρομό του τον δίαυλο. Η διονυσιακή και παγανιστική του καταγωγή συνδέθηκε στην ομιλία με τη λατρεία του θεού Πάνα, συνοδού του Διονύσου και προστάτη του γλεντιού και του κρασιού, αλλά και ευρύτερα με στοιχεία της παλαιότερης πολιτισμικής παράδοσης των Ικαριωτών. Αναφορά έγινε ακόμη στη λέξη παναΐρι, όπως χρησιμοποιείται στην Ικαρία για τις εορταστικές συνάξεις, καθώς και στις ρίζες των παραδοσιακών μνημόσυνων με τα κοινά τραπέζια, τις οποίες ο ομιλητής συνέδεσε με αρχαίες τελετές προς τιμήν των προγόνων που αργότερα ενσωματώθηκαν στη χριστιανική παράδοση.
Στο πέρασμα του χρόνου ο άσκαυλος μετονομάστηκε σε τσαμπουνοφυλάκα παίρνοντας το όνομά του από το φυλάκι, το παραδοσιακό σακίδιο πλάτης των Ικαριωτών. Στην τοπική παράδοση το όργανο αυτό συνοδευόταν από τον κερατοφά, ένα πνευστό από κέρατα τράγου, αλλά και από ένα δερμάτινο τύμπανο που παιζόταν με τον κόπανο.
Αν και η τσαμπουνοφυλάκα συνδέθηκε αργότερα με τη λύρα δημιουργώντας τα λυροτσάμπουνα η έλευση του βιολιού από τους Ικαριώτες μετανάστες της Μικράς Ασίας μετά το 1900 έφερε έναν πιο γλυκό ήχο στα γλέντια οδηγώντας το αρχέγονο αερόφωνο στη σταδιακή λήθη. Μετά την τελευταία ιστορική εμφάνιση της τσαμπουνοφυλάκας το 1982 από τον Κόχιλα ή «Κούκνο», τον θρυλικό τσαμπουνιέρη από τις Καρυδιές, στο πανηγύρι του Χριστού Ραχών, οι προσπάθειες αναβίωσης ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1990 από τη Χρυσούλα Φραδέλου με τη συνδρομή του Κυριάκου Τζιωτάκη από την Κύθνο και συνεχίστηκαν από το 2010 από νεότερους ανθρώπους, όπως ο Δημήτρης Σπανός, επιτρέποντας στο όργανο να αντηχήσει ξανά στα χωριά του νησιού.
Σε δημόσια ανάρτησή του στο προσωπικό του προφίλ στο Facebook, ο πρόεδρος του Συλλόγου Ακαμάτρας Δημήτρης Σπανός αναφέρθηκε στη συμβολή των Αγησίλαου Χουτρίδη, Γιάννη Καλαφάτη, Γιώργου Μαγδαλινού, Βαγγέλη Μανώλη και Μάρκου Ρουστά στην πραγματοποίηση της εκδήλωσης, καθώς και στην τεχνική υποστήριξη του Γιάννη Κατσάφαρου στον ήχο και του Γιώργου Σούρτη στο σύνολο των εκδηλώσεων.
Η πρώτη αυτή συνάντηση στην Ακαμάτρα έφερε την τσαμπουνοφυλάκα ξανά στον φυσικό της χώρο, ανάμεσα σε μουσικούς, τραγούδια, χορούς και ανθρώπους που συμμετέχουν στο γλέντι. Παλιότεροι σκοποί που είχαν για χρόνια απομακρυνθεί από το άκουσμα συνυπήρξαν με νεότερες δημιουργίες, ενώ διαφορετικές γενιές μουσικών βρέθηκαν στο ίδιο πάλκο και μοιράστηκαν έναν τρόπο παιξίματος που εξακολουθεί να μεταδίδεται κυρίως από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η συνέχεια αυτής της προσπάθειας μπορεί να δώσει στην τσαμπουνοφυλάκα σταθερότερη παρουσία στη μουσική ζωή του νησιού και να δημιουργήσει χώρο για νέους μουσικούς, νέες συναντήσεις και νέες αφορμές ώστε ο ήχος της να ακούγεται ξανά στα χωριά και στα γλέντια του νησιού μας.
Μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα σύντομο βίντεο από την εκδήλωση και να δείτε σχετικό φωτογραφικό υλικό.