Αφιέρωμα στη μνήμη και το λογοτεχνικό της έργο
Την Τρίτη 4 Αυγούστου ο Προοδευτικός Σύλλογος Ξυλοσύρτη «Ο Αθέρας» τίμησε τη μνήμη και το έργο της Ικαριώτισσας ποιήτριας, λογοτέχνιδας και μουσικού Σώσας Μπερνή Πλακίδα σε μια ατμόσφαιρα γεμάτη συγκίνηση και ιστορική μνήμη, στην αίθουσα εκδηλώσεων του χωριού.
Άνθρωποι κάθε ηλικίας από όλη την Ικαρία, ανάμεσά τους άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, συγκεντρώθηκαν για να παρακολουθήσουν το αφιέρωμα και τη συλλογική προσπάθεια ανθρώπων που συνδέθηκαν βαθιά με τη Σώσα και το έργο της. Η πρόεδρος του συλλόγου, Ευτυχία Σπαχή, είχε την ευθύνη για το θερμό καλωσόρισμα και τον άρτιο συντονισμό της εκδήλωσης. Η φιλόλογος και συγγραφέας Δέσποινα Σιμάκη επιμελήθηκε την κεντρική παρουσίαση, φωτίζοντας την πολυσχιδή προσωπικότητα της δημιουργού, ενώ ο φιλόλογος Γιώργος Πλακίδας ανέλυσε με διεισδυτικότητα το λογοτεχνικό της αποτύπωμα και «το σπουδαιότερο έργο της», την «Ανατολή». Ο ανιψιός της, Βαγγέλης Πλακίδας, μοιράστηκε συγκλονιστικά βιώματα και οικογενειακές ιστορίες προσφυγιάς που καθήλωσαν το κοινό, την ώρα που η Πόπη Σαμιώτη μετέφερε τη δύναμη και το πνεύμα της Σώσας μέσα από την απαγγελία αυτοβιογραφικών κειμένων και ποιημάτων. Η ατμόσφαιρα ντύθηκε μουσικά από τον βιολιστή Μίμη Ευστρατουδάκη, έναν από τους αγαπημένους μαθητές της Σώσας που έπαιξε με το βιολί του πατέρα της, και τον Μάριο Σακούτη που τον συνόδευσε στην κιθάρα. Ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσαν τα δύο δρώμενα σε κείμενα της Σώσας με τη Μαριάνθη Ρούσσου και τη Μαρία Χατζηνάκη, οι οποίες με τους διαλόγους στην ικαριακή διάλεκτο ζωντάνεψαν τη σάτιρα και την καθημερινότητα του νησιού. Τέλος, ο μουσικοσυνθέτης Στέφανος Γεωργιάδης απέδωσε έναν ιδιαίτερο φόρο τιμής, γράφοντας και αφιερώνοντας στη μνήμη της το τραγούδι «Σώσα», παρομοιάζοντάς την με ένα πουλάκι που κελαηδά ανθρωπιά μέσα στη φωτιά.
Η εκδήλωση έκλεισε με την επιθυμία των δικών της ανθρώπων να δουν το έργο της να βρίσκει την αναγνώριση που του αξίζει μέσα από νέες εκδόσεις και θεατρικά ανεβάσματα.
Στο πλαίσιο της τιμητικής εκδήλωσης για τη Σώσα Μπερνή – Πλακίδα στον Ξυλοσύρτη, διατέθηκε στο κοινό το βιβλίο της «Λυσιστράτη Αριστοφάνη». Πρόκειται για μια ιδιαίτερη στιχουργική απόδοση του αρχαίου έργου στον παραδοσιακό ομοιοτέλευτο δεκαπεντασύλλαβο, η οποία αποτελεί το μοναδικό μεταφραστικό της έργο από τον Αριστοφάνη που κατάφερε να εκδοθεί. Το βιβλίο διατέθηκε ως προσφορά της οικογένειάς της, ενώ τα έσοδα από τις πωλήσεις δόθηκαν για την ενίσχυση του έργου του Προοδευτικού Συλλόγου Ξυλοσύρτη «Ο Αθέρας».
Η Σώσα Μπερνή – Πλακίδα υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικότητα της Ικαρίας, που ταύτισε τη ζωή της με την τέχνη, τον λόγο και τη μουσική.
Γεννήθηκε στον Στάβλο της Ικαρίας το 1936, σε μια εποχή που σημαδεύτηκε από τη φτώχεια και τον πόλεμο. Η ίδια έλεγε χαρακτηριστικά πως ωρίμασε νωρίς, παρομοιάζοντας τον εαυτό της με τα απίδια που ωριμάζουν γρήγορα επειδή τα τρώει «ο σκούληκας» από μέσα, εννοώντας τις δυσκολίες που την ανάγκασαν να μεγαλώσει απότομα.
Σε ηλικία μόλις έξι ετών, η οικογένειά της αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το νησί ως πρόσφυγες πολέμου, ξεκινώντας με μια μικρή βάρκα για την Τουρκία. Το ταξίδι αυτό ήταν επώδυνο, καθώς ο μικρός της αδελφός, ο Γιωργάκης, πέθανε από την πείνα στη διαδρομή. Ο πατέρας της τον έθαψε με τα χέρια του στην ακτή και έμεινε δίπλα του παίζοντας βιολί μέχρι το ξημέρωμα. Η προσφυγιά τους κράτησε χρόνια, οδηγώντας τους από το Χαλέπι της Συρίας και τη Γάζα της Παλαιστίνης μέχρι το Βελγικό Κονγκό, όπου έμειναν για περίπου πέντε χρόνια.
Επέστρεψε στην Ικαρία το 1947, ζώντας τις δύσκολες μέρες του Εμφυλίου. Στα 15 της εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου εργαζόταν το πρωί και πήγαινε σε νυχτερινό σχολείο το βράδυ. Αργότερα, στα 27 της, μετανάστευσε στη Γερμανία για δουλειά. Εκεί, μέσα στη μοναξιά της ξενιτιάς, έγραψε το πρώτο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Ανατολή». Το βιβλίο αυτό έμεινε για χρόνια ξεχασμένο σε ένα μπαούλο στο Στάβλο, μέχρι που το ανακάλυψε ο ανιψιός της, Βαγγέλης Πλακίδας, και εκδόθηκε τελικά το 1996, κερδίζοντας τον θαυμασμό για τον τρόπο που κατέγραψε πέντε δεκαετίες ελληνικής ιστορίας.
Η Σώσα είχε μια «αριστοφανική» φύση, θεωρώντας τον αρχαίο κωμωδιογράφο «θείο» της λόγω της συγγένειας του ψυχισμού τους. Χρησιμοποίησε τη σάτιρα ως όπλο απέναντι στην αδικία, πιστεύοντας πως ο άδικος φοβάται τη γελοιοποίηση περισσότερο από τη φυλακή. Εκτός από την «Ανατολή», εξέδωσε τους «Ασπαλάθους», μια συλλογή με σατιρικούς στίχους στην ικαριακή διάλεκτο, και τη δική της στιχουργική απόδοση της «Λυσιστράτης».
Η μουσική ήταν η άλλη μεγάλη της αγάπη. Έμαθε βιολί από τον πατέρα της και στην Ικαρία δίδαξε δωρεάν πολλά παιδιά, μεταλαμπαδεύοντας όχι μόνο γνώσεις αλλά και αγάπη για την τέχνη.
Η ζωή της ήταν ένας διαρκής αγώνας για το δίκαιο. Από παιδί ακόμη δεν δίστασε να αντιμετωπίσει την εξουσία, όπως όταν δάγκωσε το πόδι ενός χωροφύλακα για να προστατεύσει την αδελφή της.
Έφυγε από τη ζωή στις αρχές του 2025, αφήνοντας πίσω της ένα έργο γεμάτο ανθρωπιά. Όπως ειπώθηκε στην τιμητική της εκδήλωση, η Σώσα ήταν «ένα πουλάκι μέσα στη φωτιά», που κελαηδούσε με το βιολί και την πένα της ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές, θυμίζοντάς μας πως ο άνθρωπος είναι η απάντηση σε όλα.
Ακολουθεί ανακοίνωση του Προοδευτικού Συλλόγου Ξυλοσύρτη «Ο Αθέρας»
Στον απόηχο μιας συγκινητικής βραδιάς μνήμης και πολιτισμού
Με ιδιαίτερη συγκίνηση πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Τρίτης 4 Αυγούστου, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Ξυλοσύρτη, η εκδήλωση του Προοδευτικού Συλλόγου Ξυλοσύρτη Ικαρίας «Ο Αθέρας», αφιερωμένη στην Ικαριώτισσα ποιήτρια, λογοτέχνιδα και μουσικό Σώσα Πλακίδα.
Σε μια ατμόσφαιρα σεβασμού και βαθιάς συγκίνησης, συγγενείς, φίλοι, κάτοικοι του νησιού και άνθρωποι των γραμμάτων τίμησαν τη μνήμη και την πνευματική παρακαταθήκη μιας ξεχωριστής δημιουργού που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στον πολιτισμό της Ικαρίας.
Ο φιλόλογος Γιώργος Πλακίδας και η φιλόλογος – συγγραφέας Δέσποινα Σιμάκη παρουσίασαν με ευαισθησία και τεκμηρίωση τη ζωή, την προσωπικότητα και το πολύπλευρο έργο της Σώσας Πλακίδα, αναδεικνύοντας την αγάπη της για τη λογοτεχνία, την ποίηση, τη μουσική και την ιδιαίτερη πατρίδα της.
Το πρόγραμμα πλαισιώθηκε από απαγγελίες ποιημάτων και αναγνώσεις κειμένων, ενώ ξεχωριστή στιγμή της βραδιάς αποτέλεσε το θεατρικό δρώμενο, βασισμένο σε έργο της ίδιας γραμμένο στην ικαριώτικη ντοπιολαλιά, το οποίο παρουσίασαν με ιδιαίτερη επιτυχία οι κυρίες Μαριάνθη Ρούσσου και Μαρία Χατζηνάκη.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ένα συγκινητικό μουσικό αφιέρωμα από συγγενείς, φίλους και μαθητές της, που απέδωσαν με τον πιο ουσιαστικό τρόπο την αγάπη και την εκτίμησή τους στη μνήμη της.
Παράλληλα, διατέθηκε το βιβλίο της «Λυσιστράτη Αριστοφάνη», σε στιχουργική απόδοση σε ομοιοτέλευτο παραδοσιακό δεκαπεντασύλλαβο, προσφορά της οικογένειάς της, με τα έσοδα να ενισχύουν το έργο του Συλλόγου.
Ο Προοδευτικός Σύλλογος Ξυλοσύρτη Ικαρίας «Ο Αθέρας» ευχαριστεί θερμά όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίηση της εκδήλωσης, τους ομιλητές, τους συμμετέχοντες στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα, την οικογένεια της Σώσας Πλακίδα και όλους όσοι παρευρέθηκαν, αποδεικνύοντας ότι η μνήμη, η ποίηση και ο πολιτισμός εξακολουθούν να ενώνουν και να εμπνέουν τον τόπο μας.
Η μνήμη της Σώσας Πλακίδα θα παραμένει ζωντανή μέσα από το έργο της και στις καρδιές όλων όσοι είχαν την τύχη να τη γνωρίσουν ή να ταξιδέψουν μέσα από τις δημιουργίες της.
