Τιμή στην μνήμη και το έργο του Λευτέρη Κουτούφαρη
Την προσφορά και τη δράση του Λευτέρη Κουτούφαρη τίμησαν η οικογένεια, η κοινότητα «Ικαρία Τρόπος», μέλη της Πανικαριακής Αδελφότητας και συμμετοχή πολλών ακόμη Ικαριωτών, σύμφωνα με ενημερωτικό υλικό που επιμελήθηκε και προώθησε ο Ικάριος μουσικοσυνθέτης Στέφανος Γεωργιάδης.
Η κίνηση αυτή έγινε με αφορμή την τελετή της επιμνημόσυνης δέησης που πραγματοποιήθηκε στις 3 Μαΐου, στο Κοιμητήριο Αγίων Αναργύρων, στην Αθήνα.
Ο εκλιπών υπηρέτησε ως Πρόεδρος και Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Πανικαριακής Αδελφότητας, για 25 χρόνια, αφήνοντας έντονο το αποτύπωμά του στον σύλλογο.
Οι οικείοι του ανέφεραν ότι ο Λευτέρης Κουτούφαρης, που γεννήθηκε το 1938, υπήρξε ένας άνθρωπος αφιερωμένος στα ιδεώδη και την πατρίδα του, Ικαρία και η πορεία του συνδέθηκε με ιστορικές στιγμές ενότητας του νησιού.
Για τον λόγο αυτό, ο φορέας Κοινότητα «Ικαρία Τρόπος», δημοσιοποίησε συμβολικό φωτογραφικό στιγμιότυπο από παλαιότερη εκδήλωση, όπου ο εκλιπών συνυπήρχε με άλλες εξέχουσες προσωπικότητες του τόπου.
Τέλος, οι συγγενείς σημείωσαν ότι η απώλεια του Λευτέρη Κουτούφαρη, στις 26 Μαρτίου, παραμένει αισθητή για ολόκληρη την κοινωνία των Ικαριωτών.
Ακολουθεί η σχετική ανακοίνωση της κοινότητας «Ικαρία Τρόπος» (Ελήφθη από τον κ. Γεωργιάδη, 01/07/2026):
ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΙΚΑΡΙΑ ΤΡΟΠΟΣ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΚΟΥΤΟΥΦΑΡΗ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΠΑΝΙΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑΣ
Εκείνο το πρωί στους Αγίους Αναργύρους – 3η Μαΐου 2026- είχαμε βρεθεί σύσσωμοι οι καριώτες Αθηνών στο μνημόσυνο ενός ακόμα συμπατριώτη εκείνης της άλλης εποχής των Καριώτικων ιδανικών , στο μνημόσυνο του προέδρου της Πανικαριακής Αδελφότητας Λευτέρη Κουτούφαρη. Προσκεκλημένοι μετά το μνημόσυνο από τη σύντροφο του Λευτέρη Ρούλα (παρούσα μια ολόκληρη ζωή στις εκδηλώσεις – αγώνες της Πανικαριακής ) καταλήξαμε στην ταβέρνα ”Παράδεισος του Θανάση” (κοντά στο νεκροταφείο Αγίων Αναργύρων ) όπου η Μαρία Κουτούφαρη Μαλανδρίνου συγγραφέας -δικηγόρος αλλά και ο γιός της Ιάσων Κουτούφαρης Μαλανδρίνος επίσης δικηγόρος , μίλησαν για τον θείο τόσο αυθόρμητα και από καρδιάς που μας συγκίνησαν! ‘Ετσι με τη συνεργασία των συγγενών φροντίσαμε ως κοινότητα Ικαρία Τρόπος ώστε να υπάρξει φωτογραφικό υλικό απ’ την ταβέρνα και οι εν λόγω ομιλίες να καταγραφούν. Τώρα με χαρά αποστέλλουμε αυτά στο Ράδιο Ικαρία γνωρίζοντας την ευαισθησία με την οποία ο δημοσιογράφος Γιώργος Σούρτης αγκαλιάζει τα καριώτικα θέματα. Εμείς ως Ικαρία Τρόπος θα θυμόμαστε αυτό που υπογράμμισαν και ομιλητές οτι ο Λευτέρης μπορεί να μην είχε παιδιά αλλά είχε όλους εμάς ως παιδιά του, συγγενείς-συμπατριώτες-συναγωνιστές. Πχ ολόκληρη σελίδα της Νέας Ικαρίας είχε αφιερώσει στο λόγο του μουσικοσυνθέτη Στέφανου Εμμ. Γεωργιάδη (Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών) λόγος μνήμης για τον φίλο της Ικαρίας Δημήτρη Θέμελη μουσουργό και τον πρωτοπόρο ποιητή μας Φίλιππο Μαυρογιώργη στο σπίτι του οποίου (στο Φλές) όπου δεν πέρναγε άνθρωπος χωρίς να φιλοξενηθεί ! Στο εν λόγω σπίτι το 2012 γεννήθηκε και η κοινότητα Ικαρία τρόπος. Πρόπερσι στον Εύδηλο ο Λευτέρης είχε οργανώσει με όσες δυνάμεις του είχαν απομείνει (λόγω υγείας) μια ακόμα ημέρα μνήμης για τον Φίλιππο Μαυρογιώργη. Οπότε προσκάλεσε και τον Στέφανο Εμμ. Γεωργιάδη να τραγουδήσει την μελοποιημένη από τον ίδιο ποιητική συλλογή του Φιλιππα “Αιγαιοπελαγίτικα” ύμνος στη φύση τα ιδανικά και τη θάλασσα της Ικαρίας ( μια μουσική και ποίηση που μπήκε στο αρχείο της ιστορικής μπουάτ “Απανεμιά” και μεταφράστηκε ένα χρόνο αργότερα στα Αγγλικά). Σ’ αυτή την εκδήλωση ήταν πια φανερά καταβεβλημένος ο Λευτέρης . Παρ΄ όλα αυτά βρήκε πάλι τη δύναμη να μιλήσει με πάθος επι ώρες! ( πχ για τον Φίλιππα και την γυναίκα του Ασημίνα ένα ζεύγος που αν και δεν είχαν παιδιά ωστόσο παρόμοια με τον Λευτέρη και τη Ρούλα ως παιδιά είχαν όλους εμάς συγγενείς , συμπατριώτες , συναγωνιστές…) Στην εν λόγω εκδήλωση μίλησε και ο Σαράντος Φράγκος πνευματικός άνθρωπος και δημιουργός . Απ’ το πόστο του (στο δήμο Ικαρίας) πάντα βοηθούσε τον πολιτισμό ιδίως τα “Ικάρια Ελευθέρια” τις γνωστές εκδηλώσεις που το μουσικό τους μέρος επί Φίλιππα Μαυρογιώργη είχε ανατεθεί στην ορχήστρα Ικαρία Τρόπος του μουσικοσυνθέτη Στέφανου Εμμ Γεωργιάδη. Στην εν λόγω προ περσινή εκδήλωση τα μέλη της κοινότητας Ικαρία τρόπος βοήθησαν ώστε και ηχητικά να καλυφθεί η αίθουσα και να τακτοποιηθεί όλη εκείνη η ακαταστασία τραπεζιών που αντικρύσαμε ούτε φως δεν υπήρχε αλλά τελικά όλα καλά και η αίθουσα γέμισε ασφυκτικά και στα παράθυρα έξω είχε κόσμο! Και επίσης ως Ικαρία Τρόπος φροντίσαμε να φέρουμε για να παίξει τον ικαριώτικο ένα ταλαντουχο 12 χρονο εγγονάκι του Λευτέρη Σκάντζακα ο μικρός Λευτέρης που ζει στην Αυστραλία και έρχεται τα καλοκαίρια στην Ικαρία με τον πατέρα του Αποστόλη που παίζει λαούτο και συνόδευσε το παιδί και ρίγησε ο Εύδηλος όλος αγίασμα θα λέγαμε που μόνο οι … “‘καλιτσάντεροι” φοβούνται γιατί όλα αυτά που περιγράφουμε είναι το ελπιδοφόρο μέλλον της Ικαρίας (αν δεν μας βάλουν κάτω οι καλιτσάντεροι). Ένα τελευταίο για το Λευτέρη ότι δεν έπαψε ποτέ να στηρίζει ολόψυχα την παρουσία της κοινότητας Ικαρία Τρόπος στις εκδηλώσεις μνήμης για τους πολιτικούς εξόριστους στο Μουντέ. Κι όταν κάποιος (με τίτλο )εμποδίζοντας ανεπιτυχώς κάποτε εκεί τον εκπρόσωπο μας να πει και αυτός δυο λόγια στο τέλος τον ρώτησε (μπας και τον φέρει σε δύσκολη θέση ) το εξής: ” Και δεν μου λες σαν τι θα μιλήσεις” (δηλαδή με ποιον τίτλο) Και η απάντηση: Με τον τίτλο του απλού συμπατριώτη . Διότι οι αγωνιστές που είναι θαμμένοι εδώ , δεν ήρθαν σαν τίποτα επίσημοι ! Ήρθαν μόνο σαν οραματιστές για μια άλλου είδους κοινωνία…
Αποστέλλουμε ως κοινότητα Ικαρία τρόπος μια συμβολική φωτογραφία καριώτικης ενότητας και συμπόρευσης που είχε βγει τότε με πρωτοβουλία μας ! (Μια φωτογραφία μια ιστορία! Κάτι που προς ώρας αφήνουμε. Η εν λόγω φωτογραφία είχε τοποθετηθεί και στο δημαρχείο στον Εύδηλο επί Σταμούλου ) : Στη μέση καθήμενος ένας γνωστός ευεργέτης ( από’ τους πολλούς της Ικαρίας) ο Χαράλαμπος Πατεράκης ( γνωστά τα επιστημονικά – λογοτεχνικά κλπ βραβεία που δίνονται από την η Πανικαριακή , συνοδευόμενα με χρηματικό ποσό όπως θέσπισε ο ευεργέτης) Καθήμενος δίπλα του ο τότε πρόεδρος της Πανικαριακής ποιητής Φίλιππος Μαυρογιώργης . Όρθιοι από Αριστερά (όπως βλέπουμε τη φωτό) ο μουσικοσυνθέτης Στέφανος Γεωργιάδης τότε υπέυθυνος για το μουσικό μέρος των εκδηλώσεων” Ικάρια Ελευθέρια” σε Ικαρία και Αθήνα . Δίπλα ο υπουργός (τότε ) Απόστολος Κράτσας . Παραδίπλα ο νεαρός τότε (σήμερα δικηγόρος) Ερνέστος Τσακαλίας. Δίπλα του με τα μαύρα γυαλιά η ποιήτρια καθηγήτρια Αργυρούλα Κουτήφαρη (μια ζωή εξορίες βασανιστήρια βλάβη όρασης κλπ ) Δίπλα της η ποιήτρια Τσαντέ (νομίζουμε) και τα παιδάκια παραδίπλα δικά αλλά η μνήμη πια εμποδίζει να πούμε κάτι γι αυτά αλλά και για τους άλλους στα δεξιά (τόσες δεκαετίες πέρασαν) Η φωτογραφία όπως είπαμε συμβολική που κάτι πρέπει να σημαίνει και για το μέλλον της Πανικαριακής…
Ακολουθεί το σχετικό επικήδειο κείμενο της οικογένειας του εκλιπόντος, γραμμένο από την Μαρία Μαλανδρίνου-Κουτούφαρη και Ιάσονα Κουτούφαρη-Μαλανδρίνου (Ελήφθη από τον κ. Γεωργιάδη, 01/07/2026):
Στη μνήμη του Λευτέρη Κουτούφαρη που έφυγε από κοντά μας στις 26 Μαρτίου 2026
της Μαρίας Μαλανδρίνου-Κουτούφαρη
Λίγοι είναι οι άνθρωποι που θα μπορούσαν να ταυτιστούν τόσο απόλυτα μ’ έναν τόπο. Και να τον κάνουν από μικρό μεγάλο, τόσο μεγάλο όσο κι ο κόσμος. Κι όταν ο Ελύτης γράφει «ο κόσμος ο μικρός ο μέγας», νομίζω ότι μπορούμε να τον παραφράσουμε και να πούμε, «ο τόπος ο μικρός ο μέγας». Και αυτός ο τόπος για το Λευτέρη Κουτούφαρη ήταν η Ικαρία.
Ήταν ο τόπος της γέννησης, ο τόπος των πρώτων χρόνων, η συνάντηση με την ανάγκη αλλά και με τη χαρά της ζωής, η συνείδηση, τέλος, ότι είναι χρέος σου και να κάνεις τον τόπο σου να αξίζει και να αξίζεις εσύ ο ίδιος τον τόπο σου. Το είπε ο Στρατηγός Μακρυγιάννης, «τούτη την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί … και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι» και το διατύπωσε πολύ αργότερα ο Τζον Κέννεντυ στην ορκωμοσία του ως Πρόεδρος των ΗΠΑ το 1961, «μη ρωτάς τι έκανε η πατρίδα για σένα αλλά τι έκανες εσύ για την πατρίδα».
Είναι φράσεις που ειπώθηκαν έκτοτε και από ανάξια στόματα, αλλά στην περίπτωση του Λευτέρη Κουτούφαρη δεν έχασαν ποτέ την αξία τους. Εκφράζουν την αρχοντιά αυτού του φτωχόπαιδου που ξεκίνησε απ’ την ανεμοδαρμένη Νικαριά να συστηθεί στον κόσμο. Και το έκανε με την περηφάνια του, το φιλότιμο και την διαρκή συμβολή του στην προβολή του νησιού και του ξεχωριστού πολιτισμού του.
Είναι γνωστές οι δραστηριότητές του ως Προέδρου της Πανικαριακής Αδελφότητας και ως διοργανωτή πολλών πολιτιστικών εκδηλώσεων του νησιού, στις οποίες αναμφίβολα θα αναφερθούν άλλοι καλύτερα ενημερωμένοι. Για μένα, που ανήκα στην ευρύτερη οικογένειά του, αυτό που αξίζει να αποτυπωθεί είναι η ίδια η μνήμη και η ανεκδοτολογική προσέγγιση που μας φέρνει πιο κοντά στην ανθρώπινη διάσταση αυτού που έφυγε. Σταχυολογώ μερικές μόνον από τις αναμνήσεις μου, που τον ορθώνουν στη μνήμη μου σαν το ανθρώπινο πλάσμα που υπήρξε. Σοβαρός, έντιμος και ευγενής, ικανός να αντιλαμβάνεται και να τιμά το καλό όπου το συναντούσε.
Ήταν Δεκέμβριος του 1989, όταν μαζί με τον μελλοντικό μου σύζυγο Γρηγόρη Κουτούφαρη τού πήγαμε το προσκλητήριο του γάμου μας. Ακούμπησε το φάκελο με το δώρο του γάμου στα δικά μου χέρια και θυμάμαι ακόμα την ευχή του, «να κυβερνήσεις το σπίτι σου καλά, όπως έκανε και η γυναίκα μου με το δικό μου σπίτι». Δεν ξέρω αν το έκανα, όμως τα λόγια του υπήρξαν και έμπνευση και δέσμευση.
Τον Νοέμβριο του 1999 και με αφορμή την επίσκεψη του Μπιλ Κλίντον στην Ελλάδα, η Αθήνα παλλόταν από διαδηλώσεις κατά του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία. Ο Λευτέρης Κουτούφαρης και η γυναίκα του Ρούλα ήταν εκεί πίσω απ’ τη σημαία του ΚΚΕ, στο οποίο η ένταξή του ήταν σε όλους γνωστή. Ήμασταν κι εμείς εκεί με το επτάχρονο τότε γιο μας, τον Ιάσονα. Και παρά το γεγονός ότι δεν μοιραζόμασταν τις ίδιες πολιτικές θέσεις, θυμάμαι το χαμόγελό του μόλις μας είδε. Του άρεσε η εξ απαλών ονύχων εκπαίδευση στο να αντιστέκεσαι. Πρώτα το χαμόγελό του και ύστερα την έγνοια του. Είχαν αρχίσει να πέφτουν δακρυγόνα, φύγετε, μας είπε. Πάρτε το παιδί και φύγετε !
Και ήταν Δεκέμβριος του 2021, ένα βράδυ με κρύο και βροχή που ο Λευτέρης Κουτούφαρης ούτε που τα λογάριασε σαν εμπόδια, που ο ίδιος αυτός Ιάσονας μιλούσε σαν υποψήφιος πια διδάκτορας συνταγματικού δικαίου στην Παλιά Βουλή για τα συντάγματα που λάμπρυναν την ελληνική επανάσταση του 1821 και εξακολουθούν να είναι η έμπνευση κάθε δημοκρατικού συντάγματος. Πόσο περήφανος ήταν και τότε και πάντα για όλα τα επιτεύγματα όχι μόνον των μελών της οικογένειάς του αλλά και κάθε Ικαριώτη.
Και ήταν αυτή η αποδοχή και περηφάνια που τον έκανε τόσο σεβαστό και αγαπητό ανάμεσα στα πολύ νεώτερα μέλη της οικογένειας. Θυμάμαι τα μικρανίψια του, τη Στέλλα Λίτσα, κόρη της Βάσως Κουτούφαρη, το Γιώργο Κουτούφαρη γιο του Ησαία και τον γιο μου τον Ιάσονα, που ένωσαν τις δυνάμεις τους, βρήκαν ζωγράφο για να αποτυπώσει το χάρτη της Ικαρίας με τους οικισμούς της και διάφορες φυσικές λεπτομέρειες μαζί με το παλιό οικόσημο της οικογένειας, ανασυρμένο από παλιά βιβλία, μόνο και μόνο για να τον χαρίσουν στο θείο τους Λευτέρη Κουτούφαρη.
Ο Λευτέρης Κουτούφαρης και η γυναίκα του στάθηκαν δεύτεροι γονείς για τον άντρα μου το Γρηγόρη Κουτούφαρη, όταν υπότροφος στο Κολλέγιο Αθηνών κάπου στο μακρινό 1969-70, πιάστηκε απ’ το στοργικό τους χέρι για να αντιμετωπίσει και να συνηθίσει την άγνωστη καινούργια ζωή. Αλλά αγκάλιασε και μένα, πίστεψε στο ταλέντο μου, όποιο κι αν ήταν, και ποτέ δεν έπαψε να ενδιαφέρεται για τη ζωή μου και τα βιβλία μου.
Σε κάθε ευκαιρία και σε κάθε γεγονός της ζωής ήταν παρών με τον απλόχερο έπαινό του. Αλλά ήξερες ότι δεν ήταν ο έπαινος της επανάπαυσης αλλά ο έπαινος της υπενθύμισης ότι τίποτα δεν υπάρχει χωρίς τη συνέχειά του. Και ένας τέτοιος έπαινος είναι διαρκής δέσμευση για τον αποδέκτη του. Και έτσι τον θυμάμαι, έτσι τον θυμόμαστε, σαν μια διαρκή έμπνευση για το καλύτερο.
Ο Λευτέρης Κουτούφαρης γεννήθηκε στην Ικαρία αλλά δεν αναπαύεται στα χώματά της. Η Αττική ήταν το στερνό του λίκνο. Κι όταν η γυναίκα του Ρούλα μου ζήτησε να γράψω στη μνήμη του ένα μικρό επίγραμμα, σκέφτηκα να ενώσω τις δυο αυτές πατρίδες, όπου ισότιμα έζησε και εργάστηκε. Και μ’ αυτό το επίγραμμα θέλω κι από δω να τον αποχαιρετήσω.
Αν ήσουνα τόπος θα σε λέγαν Νικαριά
Κι ας αναπαύεσαι στη γη την αττική
Πάντα πετάς με τα φτερά του Ικάρου.
********
Για τον αγαπημένο μου θείο Λευτέρη Κουτούφαρη
του Ιάσονα Κουτούφαρη-Μαλανδρίνου
Κάποιοι άνθρωποι παθιάζονται με αφηρημένες έννοιες (όπως π.χ. μια ιδεολογία ή μια θρησκεία) – και είναι έτοιμοι να θυσιάσουν σε αυτές όλα τα υπόλοιπα. Άλλοι αφοσιώνονται σε συγκεκριμένες οντότητες (όπως τους οικείους ή την γενέτειρά τους) – και συχνά δεν βλέπουν τίποτα πέρα από αυτές. Ο Λευτέρης Κουτούφαρης είχε το ξεχωριστό χάρισμα να αγαπά ανθρώπους και τόπους μέσα από ιδεώδη.
Δεν με άφησε ούτε μία φορά να φύγω νηστικός από το σπίτι του και τον θυμάμαι κάποτε να μου αφηγείται αγανακτισμένος την ιστορία μίας νοικοκυράς που, αντί να βγάλει φαγητό για τους μουσαφίρηδες, τους ρώτησε (άκουσον, άκουσον!) εάν θέλουν να φάνε. Αυτό το είδος φιλοξενίας δεν ήταν για εκείνον ούτε απλή εθιμοτυπία ούτε απλή εκτίμηση προς τον συγκεκριμένο επισκέπτη· φανέρωνε συγχρόνως την ένταξή του σε ένα ευρύτερο πλαίσιο και λειτουργούσε ως παράδειγμα.
Το ίδιο ακριβώς συνέβαινε όποτε χαιρόταν με τις επιτυχίες των ανθρώπων γύρω του. «Ψήλωσα», μου έλεγε, όταν άκουγε κάποιον να με παινεύει. Και αυτό σήμαινε όχι μόνο ότι επιτελούσε τον ρόλο του ως μεγάλου θείου ή ότι μου έδειχνε την αγάπη του, αλλά επίσης ότι η δική μου πρόοδος συσχετιζόταν άμεσα με την δική του περηφάνια και ότι είχα καθήκον να αντιμετωπίζω τους άλλους όπως κι εκείνος αντιμετώπιζε εμένα.
Γι’ αυτό στόλιζε τα δώρα του με όμορφες καλλιγραφικές αφιερώσεις, γι’ αυτό σεμνυνόταν ότι στην ταυτότητά του αναγραφόταν «επάγγελμα: αγρότης», γι’ αυτό αφιέρωσε όλη του την ζωή στην Πανικαριακή Αδελφότητα Αθηνών (και ιδίως το τελευταίο τέταρτο του αιώνα ως Πρόεδρός της). Ο θείος Λευτέρης αντιλαμβανόταν τον κόσμο ως ένα όλον αδιόρατων πιθανώς αλλά πολύ βαθιών σχέσεων, όπου καθετί που κάνουμε αντηχεί και επιδρά σε όλα τα υπόλοιπα.
Και ίσως αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορούμε παρά να τον χαρακτηρίσουμε ως ευπατρίδη: διότι καταλάβαινε πόσο σημαντικές είναι οι οικογενειακές σχέσεις (από την στενή βιολογική συγγένεια μέχρι την μεγάλη οικογένεια της πατρίδας) εάν θέλουμε να μην βλέπουμε τον κόσμο ούτε ως ένα σύνολο μικρών περιορισμένων υπάρξεων ούτε ως ένα αόριστο μέγεθος, αλλά ως μία μεγάλη και όμορφη αφήγηση όπου τα μικρά και ταπεινά αποκτούν σπουδαιότητα μέσα από την αγάπη με την οποία τα περιβάλλουμε και μέσα από την αρμονία των σχέσεών τους.
Ο Λευτέρης Κουτούφαρης γεννήθηκε το 1938. Μας έμαθε να αγαπάμε την γενιά, την Ικαρία, την Ελλάδα, την ανθρωπότητα. Και μετά τις 26 Μαρτίου 2026 μάς λείπει πολύ.
