Στο Κοιμητήριο Αγίων Αναργύρων, η Ικαριακή παροικία τιμά τη μνήμη του επί χρόνια προέδρου της Πανικαριακής Αδελφότητας Αθηνών, αρχισυντάκτη του περιοδικού «Ικαριακά» και διευθυντή της εφημερίδας «Νέα Ικαρία»
Το 40ήμερο μνημόσυνο του Λευτέρη Κουτούφαρη θα τελεστεί την Κυριακή 3 Μαΐου, στις 11 το πρωί, στο Κοιμητήριο Αγίων Αναργύρων, όπου η Ικαριακή παροικία της Αθήνας, συγγενείς, φίλοι και συμπατριώτες θα τιμήσουν τη μνήμη ενός ανθρώπου που ταύτισε τη ζωή του με την προσφορά στην ικαριώτικη παροικία της Αθήνας, τη συλλογική δράση και τη διατήρηση της Ικαριακής ταυτότητας.
Γεννήθηκε το 1938 στον Κάμπο Ικαρίας, γιος του Γρηγορίου και της Βασιλείας (το γένος Μουλά), με οικογενειακές ρίζες από τον Άγιο Πολύκαρπο Ραχών. Μεγάλωσε σε μια πολυμελή οικογένεια με οκτώ αδέλφια, σε ένα περιβάλλον που σμίλεψε από νωρίς τις αξίες της συλλογικότητας και του «ανήκειν».
Τα Χρόνια της Διαμόρφωσης και η Μετάβαση στην Αθήνα
Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στο νησί, αποφοιτώντας από το τριτάξιο ημιγυμνάσιο Ευδήλου και το οκτατάξιο γυμνάσιο Αγίου Κηρύκου, διατηρώντας πάντα ζωντανή στη μνήμη του την παρακαταθήκη των δασκάλων του, όπως των Ιωάννη Κούβαρη και Ιωάννη Τσαρνά. Το 1956 αποτέλεσε έτος-σταθμό για την προσωπική του ζωή, καθώς τότε γνώρισε τη Ρούλα Βασιλείου Σπέη από το Περδίκι, η οποία υπήρξε η σύντροφος της ζωής του για επτά δεκαετίες.
Η πορεία του πήρε μια απρόσμενη τροπή στην ηλικία των 26 ετών. Μετά από μια επέμβαση σκωληκοειδίτιδας στο νοσοκομείο του Αγίου Κηρύκου από τον γιατρό Γεώργιο Καρρά, η ανάγκη για περαιτέρω νοσηλεία τον οδήγησε στην Αθήνα το 1965. Εκεί ξεκίνησε το μεγάλο κεφάλαιο της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας στο Λεόντειο Λύκειο Πατησίων, όπου υπηρέτησε ως προϊστάμενος της Γραμματείας για 36 συνεχή έτη, έχοντας υπό την ευθύνη του χιλιάδες μαθητές μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 2001.
Ένας «Εργάτης του Λόγου» στην Υπηρεσία της Ικαρίας
Παρά την εγκατάστασή του στην πρωτεύουσα, η ψυχή του παρέμεινε δοσμένη στο νησί του. Υπήρξε για περισσότερα από 40 χρόνια ο συνεχιστής του έργου του Φίλιππου Μαυρογιώργη στην ιστορική εφημερίδα «Νέα Ικαρία», στην οποία υπηρέτησε ως εκδότης και αρχισυντάκτης. Παράλληλα, διετέλεσε πρόεδρος της Πανικαριακής Αδελφότητας Αθηνών για 25 συναπτά έτη, οδηγώντας το σωματείο μέχρι τη συμπλήρωση ενός αιώνα λειτουργίας το 2024. Υπό την ηγεσία του, η Αδελφότητα καθιέρωσε τιμητικές εκδηλώσεις για τη μάνα, τον πατέρα και τη γυναίκα της Ικαρίας, ενώ ο ίδιος ήταν υπεύθυνος για την έκδοση του βραβευμένου από την Ακαδημία Αθηνών περιοδικού «Ικαριακά», το οποίο χαρακτήριζε ως το σημαντικότερο έργο του συλλόγου και έναν «πολύτιμο οδηγό» για την ιστορία, τον πολιτισμό και την παράδοση του νησιού. Πίστευε ακράδαντα ότι το περιοδικό αποτελεί έναν θησαυρό που πρέπει να διασωθεί, να συνεχιστεί και να φωτίζει τις νέες γενιές, προσθέτοντας «γνώσεις» και διασφαλίζοντας την πνευματική συνέχεια του τόπου.
Παράλληλα, οραματίστηκε και καθιέρωσε πριν από δεκαετίες τα «Ικάρια Ελευθέρια», μετατρέποντάς τα σε κορυφαίες γιορτές λόγου και τέχνης όπου τιμήθηκαν εκατοντάδες άνθρωποι των γραμμάτων, της ποίησης και της πολιτικής. Μέσα από αυτές τις δράσεις, επιδίωκε να προσφέρει στους δημιουργούς τη χαρά της αναγνώρισης και να δώσει στη νεότερη γενιά πρότυπα δημιουργίας και κοινωνικής προσφοράς, τονίζοντας πως η ανάδειξη της συνολικής αξίας του πολιτισμού αποτελεί πράξη συλλογικής αυτογνωσίας.
Η μέριμνά του για τη συνέχεια του νησιού εκδηλωνόταν σταθερά κατά την κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας, όπου καθιέρωσε τη βράβευση των αριστούχων τελειόφοιτων των Λυκείων της Ικαρίας, επιδιώκοντας να φέρει τους νέους κοντά στο σωματείο και να φωτίσει το μέλλον του τόπου. Ταυτόχρονα, παρέμενε άγρυπνος θεματοφύλακας της ιστορικής μνήμης μέσω των προεκδηλώσεων για την Ικαριακή Επανάσταση του 1912 στην Αθήνα και της ετήσιας κατάθεσης στεφάνου στο μνημείο του Αγίου Κηρύκου κάθε 17η Ιουλίου, τιμώντας την απελευθέρωση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη συμβολή της Ικαρίας στον αγώνα των νησιών του Αιγαίου. Επιπλέον, εξασφάλισε τη σταθερή συμμετοχή της Αδελφότητας στα «Ελευθέρια» των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, αναδεικνύοντας τον ιστορικό ρόλο της Ικαρίας ως του πρώτου νησιού που απελευθερώθηκε και βοήθησε ενεργά τα γειτονικά νησιά. Ο Λευτέρης Κουτούφαρης έδινε πάντα το «παρών» στις εκδηλώσεις της Αδελφότητας Σαμίων, όπου συγκαταλεγόταν μεταξύ των πρώτων ομιλητών, ενισχύοντας τους δεσμούς μεταξύ των δύο νησιωτικών παροικιών της Αθήνας.
Ως πρόεδρος της Πανικαριακής Αδελφότητας Αθηνών, ο Λευτέρης Κουτούφαρης πίστευε ακράδαντα πως η μακροημέρευση και η συνοχή του ιστορικού σωματείου οφειλόταν στην πλούσια αυτή πολιτιστική δράση και στην πληθώρα των γιορτών που είχαν καθιερωθεί. Θεωρούσε πως αυτές οι εκδηλώσεις αποτελούσαν την ψυχή της παροικίας, προσφέροντας το απαραίτητο έρεισμα για να αντέξει η Αδελφότητα στον χρόνο, την ώρα που άλλοι χωρικοί σύλλογοι σταδιακά ατόνησαν. Μέσα από αυτό το πλέγμα εκδηλώσεων, ο Λευτέρης Κουτούφαρης μετέτρεψε την Αδελφότητα σε έναν ζωντανό οργανισμό που διαφύλαξε την ικαριακή ταυτότητα, αφήνοντας μια υστεροφημία βασισμένη στην ανιδιοτελή προσφορά και την πνευματική αναγέννηση της παροικίας.
Πέρα από τα θεσμικά του καθήκοντα, ο Λευτέρης Κουτούφαρης ήταν ένας πνευματικός άνθρωπος, ποιητής και αρθρογράφος, που έγραφε πάντα «με την καρδιά του». Η χαρακτηριστική του προσφώνηση «Συμπατριώτη, Σύντροφε, Φίλε και συνεργάτη» παρέμεινε το σήμα κατατεθέν της ευγένειας και του ήθους του.
Ηθικό Ανάστημα και Υστεροφημία
Μια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές που μαρτυρούν την ανθρώπινη εμπειρία και την ακεραιότητά του ήταν η στάση του μετά το ναυάγιο του «Εξπρές Σάμινα», όπου έχασε τον αδελφό του, Στέλιο. Όταν επήλθε η δικαστική δικαίωση, αρνήθηκε κατηγορηματικά να λάβει τα χρήματα της αποζημίωσης, δηλώνοντας πως ζητούσε μόνο δικαιοσύνη και όχι οικονομικό όφελος, αφήνοντας το δικαίωμα για τα εγγόνια του αδελφού του.
Η φιλοσοφία του για τη ζωή συνοψιζόταν στην πίστη του για τη συμμετοχή, θεωρώντας πως η αδιαφορία για τα κοινά είναι ασχημοσύνη. Πίστευε ακράδαντα ότι η οποιαδήποτε προσφορά προς την ιδιαίτερη πατρίδα αποτελεί «χρέος και τιμή» για κάθε Ικαριώτη, «από 5 έως 115 χρονών». Ο Λευτέρης Κουτούφαρης πέρασε στην αιωνιότητα αφήνοντας πίσω του μια πλούσια παρακαταθήκη, ενός ανθρώπου που μετέτρεψε την αγάπη για τον τόπο του σε έργο ζωής, διαφυλάσσοντας τη συλλογική μνήμη της Ικαρίας για τις επόμενες γενιές. Η υστεροφημία του παραμένει ζωντανή μέσα από τις σελίδες της «Νέας Ικαρίας», τους τόμους των «Ικαριακών» και το πνεύμα της Αδελφότητας που υπηρέτησε μέχρι τέλους.
Ο Λευτέρης Κουτούφαρης υπήρξε μια ηγετική μορφή του ικαριακού πνεύματος, ο οποίος με το έργο και τη στάση του σφράγισε την πορεία της Πανικαριακής Αδελφότητας Αθηνών για ένα τέταρτο του αιώνα.
Μετά την αναγγελία του θανάτου του στις 26 Μαρτίου 2026, το Ράδιο Ικαρία 87,6, τιμώντας τη μνήμη του, διατήρησε ανοιχτή ροή ενημέρωσης για τα συλλυπητήρια μηνύματα, καλώντας φορείς, συλλόγους και ιδιώτες να αποστέλλουν τα μηνύματά τους στην ηλεκτρονική διεύθυνση radioikaria@gmail.com, προκειμένου να συμπεριληφθούν στη σχετική δημοσίευση.
Οι Τελευταίες Πρωτοβουλίες (2025)
Λίγους μήνες πριν από την απώλειά του, ο Λευτέρης Κουτούφαρης παρέμενε στην πρώτη γραμμή της πολιτιστικής δράσης. Τον Σεπτέμβριο του 2025, με δική του πρωτοβουλία και επιμέλεια, διοργανώθηκε στο Καταφύγι μια εμβληματική εκδήλωση τιμής για τον ξυλογλύπτη Παναγιώτη Ζαχαρίου Σαφό. Η εκδήλωση αυτή, που πραγματοποιήθηκε με την τεχνική υποστήριξη του Ράδιο Ικαρία 87,6, εντάχθηκε στο πλαίσιο των εορτών «Ικάρια Ελευθέρια» και αποτέλεσε μια πράξη συλλογικής αυτογνωσίας, αναδεικνύοντας τη σεμνότητα και την παρακαταθήκη του καλλιτέχνη.
Τον Νοέμβριο του 2025, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την ίδρυση της Αδελφότητας, μας παραχώρησε μια εκτενή και συγκινητική συνέντευξη. Στη συνομιλία αυτή, λειτούργησε ως ο «ζωντανός συνδετικός κρίκος» μεταξύ του παρελθόντος και του μέλλοντος, αναπολώντας τη διαδρομή του συλλόγου από το 1924 και μνημονεύοντας τις προσωπικότητες που άφησαν το στίγμα τους.
Αντί επιλόγου
Η πνευματική γενναιοδωρία του Λευτέρη εκφραζόταν και μέσα από μικρές, βαθιά ανθρώπινες πράξεις που αποκτούσαν ξεχωριστό βάρος για όσους βρέθηκαν κοντά του. Για μένα προσωπικά, αυτές οι στιγμές είχαν πολύ συχνά τη μορφή ενός βιβλίου. Σχεδόν κάθε φορά που με συναντούσε, μου χάριζε ένα βιβλίο. Ως εκδήλωση προσωπικού ενδιαφέροντος, σαν μια ευγενική προτροπή να συνεχίσω να διαβάζω, να αναζητώ, να σκέφτομαι. Σε μεγάλο βαθμό, η αγάπη μου για το βιβλίο και σημαντικό μέρος της βιβλιοθήκης μου συνδέονται άμεσα με αυτή τη δική του προσφορά.
Αυτή ήταν μία έκφραση ενός ευρύτερου τρόπου ζωής. Η τρυφερότητα, η ζεστασιά, η ευγένεια και το ειλικρινές του ενδιαφέρον ήταν ο πυρήνας της παρουσίας του. Δίπλα του ένιωθες ότι βρισκόσουν κοντά σε έναν άνθρωπο που πραγματικά νοιαζόταν.
Αυτή η ανθρώπινη ποιότητα υπήρξε ίσως από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες του. Γιατί πέρα από το έργο του στη «Νέα Ικαρία», την Πανικαριακή Αδελφότητα Αθηνών και τη δημόσια ζωή, άφησε πίσω του έναν συγκεκριμένο τρόπο στάσης απέναντι στους ανθρώπους. Μια στάση πνευματικής σύνδεσης, συνεργασίας, εμπιστοσύνης, ενθάρρυνσης, έμπνευσης και διεύρυνσης των οριζόντων για τους νεότερους. Έτσι λειτούργησε και για μένα.
Η παρακαταθήκη του, τελικά, βρίσκεται και σε αυτή τη σπάνια ανθρώπινη ικανότητα να αφήνει πίσω του όχι μόνο έργο, αλλά και αποτύπωμα στις ζωές των άλλων. Έναν τρόπο ευγένειας, προσφοράς και ουσιαστικής αγάπης που δεν ξεχνιέται. Τρόπο να στέκεσαι, να προσφέρεις, να θυμάσαι, να τιμάς.
Εκφράζω από καρδιάς τα θερμότερα συλλυπητήριά και την συμπαράστασή μου στην αγαπημένη του Ρούλα, την άξια συμπαραστάτρια και σύντροφο της ζωής του. Στους φίλους, στους συγγενείς του και στα σεβαστά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Πανικαριακής Αδελφότητας Αθηνών, ενός συλλόγου με τον οποίο στο παρελθόν συνδέθηκα κι εγώ ως μέλος και ως εκλεγμένος στο Διοικητικό Συμβούλιο, έπειτα από δική του παρότρυνση.
Καλή αντάμωση, αγαπημένε μας, παντοτινέ Πρόεδρε.
Έφυγες τόσο νωρίς. Θα μας λείψεις.
Πάντα με σεβασμό και αγάπη,
Γιώργος Σούρτης
