Δέκα Χρόνια Ενάλιας Έρευνας στους Φούρνους παρουσιάστηκαν στο Μουσείο Αγίου Κηρύκου

Την εκδήλωση άνοιξε η Σοφία Καλογρίδη εκ μέρους του Συλλόγου Ικαρίων Επιστημόνων, τονίζοντας ότι η συμπλήρωση δέκα χρόνων ερευνών στους Φούρνους Κορσεών δημιουργεί προσδοκία για τα νέα αποτελέσματα. Υπογράμμισε ότι η αποκάλυψη του πολιτιστικού αποθέματος στον βυθό αφορά εξίσου την Ικαρία και τους Φούρνους, καθώς μοιράζονται την ίδια θάλασσα.

Αναφέρθηκε στην επιλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου Αγίου Κηρύκου ως χώρου διεξαγωγής της εκδήλωσης, τονίζοντας ότι δεν ήταν τυχαία, αφού φιλοξενεί ενάλια ευρήματα και παραπέμπει στο ιδιαίτερο περιβάλλον των ερευνών. Θύμισε ότι πέρσι ο Σ.Ι.ΕΠ. είχε διοργανώσει εκδήλωση για τα κάστρα της Ικαρίας και επισήμανε πως με τη φετινή πρωτοβουλία επιδιώκεται να ανοίξει ξανά το Μουσείο στην τοπική κοινωνία ως ζωντανός χώρος πολιτισμού.

Στη συνέχεια, κάλεσε στο βήμα τον Αντιδήμαρχο Ικαρίας Νίκο Λαρδά για να απευθύνει χαιρετισμό εκ μέρους του Δήμου, ενώ παράλληλα ανέφερε την παρουσία εκπροσώπων συλλόγων και φορέων στο ακροατήριο.

Στον χαιρετισμό του εκ μέρους του Δήμου Ικαρίας, ο Αντιδήμαρχος Νίκος Λαρδάς χαρακτήρισε την εκδήλωση συνέχεια της περσινής συνεργασίας με τον Σ.Ι.ΕΠ. και σημείωσε ότι τέτοιες δραστηριότητες φέρνουν την κοινωνία σε επαφή με τα τεκμήρια της ιστορίας της. Τόνισε ιδιαίτερα την ανάγκη η πολιτεία, και ειδικά το Υπουργείο Πολιτισμού, να στηρίξει με χρηματοδότηση τις ενάλιες έρευνες ώστε να συνεχιστούν.

Ο κ. Λαρδάς υπενθύμισε ότι πρόκειται για την τρίτη εμβληματική αρχαιολογική προσπάθεια των τελευταίων δεκαετιών στην Ικαρία και στους Φούρνους, μετά την κατασκευή του Αρχαιολογικού Μουσείου και τις ανασκαφές στον Κάμπο και το Δράκανο. Όπως είπε, η έρευνα στους Φούρνους αναδεικνύει μια ιστορία κυριολεκτικά άγνωστη ακόμη και στους ίδιους τους κατοίκους. Κλείνοντας, συνεχάρη τον Σ.Ι.ΕΠ. για την πρωτοβουλία και τον Γιώργο Κουτσουφλάκη για την επιμονή και το έργο που παρουσιάζει.

Στη συνέχεια η Σοφία Καλογρίδη προλόγισε τον κεντρικό ομιλητή. Παρουσίασε στο κοινό τη διαδρομή του Γιώργου Κουτσουφλάκη, καταγόμενου από τον Εύδηλο Ικαρίας, ο οποίος σήμερα είναι Επίκουρος Καθηγητής Ενάλιας Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Αναφέρθηκε στις σπουδές του, στην πολυετή εμπειρία του σε χερσαίες και ενάλιες ανασκαφές, αλλά και στο εκτενές πρόγραμμα που διευθύνει από το 2015 στους Φούρνους, όπου έχουν ήδη καταγραφεί περισσότερα από πενήντα ναυάγια.

Μετά τον πρόλογο, αναπαράχθηκε δεκαπεντάλεπτο βίντεο αφιερωμένο στην πορεία της έρευνας, πριν το λόγο πάρει ο ίδιος ο αρχαιολόγος. Το δεύτερο μέρος της εκδήλωσης συντόνισε ο έφορος του Σ.Ι.ΕΠ., Αντώνης Γλαρός.

Στο τρίτο μέρος της εκδήλωσης τον λόγο πήρε ο Γιώργος Κουτσουφλάκης, ο οποίος ευχαρίστησε τον Σ.Ι.ΕΠ. για την πρόσκληση και την οργάνωση, καθώς και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σάμου–Ικαρίας για την παραχώρηση του χώρου.

Αναφερόμενος στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αγίου Κηρύκου, σημείωσε με συγκίνηση ότι πρόκειται για το κτίριο στο οποίο ο πατέρας του έμαθε γράμματα και πως σε εκείνον οφείλει όσα είναι σήμερα. Επισήμανε επίσης ότι από το ίδιο το Μουσείο και τα ευρήματά του ξεκίνησε η έμπνευση για την έρευνα στους Φούρνους, όταν το 2006, στο πλαίσιο συνεδρίου του Φεστιβάλ Ικαρίας, του δόθηκε η δυνατότητα να μελετήσει υλικό που είχε συγκεντρωθεί από παραδόσεις αμφορέων. Πολλοί από αυτούς είχαν βρεθεί στα δίχτυα ψαράδων της περιοχής και παραδόθηκαν αντί να πεταχτούν ξανά στη θάλασσα.

Η συλλογή αυτή είχε σχηματιστεί σταδιακά, σε διάστημα περίπου μισού αιώνα, από τη δεκαετία του ’60 και μετά. Στα βιβλία καταγραφής υπήρχαν σε αρκετές περιπτώσεις ενδείξεις προέλευσης, με το 60–70% των αμφορέων να αναφέρεται στους Φούρνους. Αυτή η διαπίστωση, όπως είπε, λειτούργησε σαν «πρώτος συναγερμός» που τον οδήγησε στην ιδέα ότι εκεί υπάρχει συσσωρευμένο αρχαιολογικό υλικό που αξίζει συστηματική έρευνα.

Σημείωσε ότι για τους κατοίκους της βόρειας Ικαρίας οι Φούρνοι είναι συχνά κάτι μακρινό και λιγότερο οικείο, ενώ για τους ανθρώπους της νότιας πλευράς αποτελούν καθημερινό κομμάτι του ορίζοντά τους. Όπως είπε, πριν από τη διάλεξη είχε έρθει με τη μηχανή από τον Εύδηλο και συνειδητοποίησε ξανά αυτή τη διαφορά. Για τους μεν είναι ένας πιο απομονωμένος τόπος, για τους δε είναι αυτό που βλέπουν καθημερινά ανοίγοντας το παράθυρό τους.

Αμέσως μετά προχώρησε στην περιγραφή του ιστορικού της έρευνας.

Το 2014 ήρθε σε επαφή με το ίδρυμα R.P.M. Nautical Foundation, που πρότεινε να στηρίξει μια νέα ενάλια έρευνα στο Αιγαίο. Αντί για τα μεγάλα και ήδη ερευνημένα νησιά, η επιλογή έπεσε στους Φούρνους, ένα σύμπλεγμα που μπορεί να μοιάζει «εκτός ιστορίας», χωρίς μνημεία ή γνωστά γεγονότα, αλλά με θέση κομβική για τη ναυσιπλοΐα.

Έτσι, το καλοκαίρι του 2015 ξεκίνησε η έρευνα με μια μικρή ομάδα και περιορισμένους πόρους.

Από την πρώτη κιόλας αποστολή, καταγράφηκαν ναυάγια που έδειξαν ότι η περιοχή κρύβει έναν πραγματικό υποβρύχιο αρχαιολογικό θησαυρό.

Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί εξήντα δύο ναυάγια, πολλά από τα οποία είναι ιστορικά καθοριστικά για τη μελέτη του εμπορίου και της ναυσιπλοΐας στο Αιγαίο.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται πλέον η συστηματική ανασκαφή του Ναυαγίου 15, ενός ναυαγίου των ύστερων ρωμαϊκών χρόνων στον Άσπρο Κάβο, σε βάθος 40–50 μέτρων, ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα της περιοχής, με περίπου εκατό ακέραιους αμφορείς να έχουν εντοπιστεί στην κύρια απόθεσή του.

Τόνισε ότι η μεγαλύτερη ικανοποίησή του δεν είναι πια να εντοπίζει νέα ναυάγια, κάτι που έχει ζήσει δεκάδες φορές στην καριέρα του, αλλά να βλέπει νέους ανθρώπους να εμπνέονται από την έρευνα και να διαλέγουν τον δύσκολο δρόμο της ενάλιας αρχαιολογίας. «Το να ανάβω αυτή τη φλόγα σε μια νεότερη γενιά φοιτητών είναι η πιο ουσιαστική ανταμοιβή που μπορώ να πάρω ως εκπαιδευτικός», είπε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις εκπαιδευτικές δράσεις που πλαισιώνουν την έρευνα. Όπως είπε, στο πρόχειρο εργαστήριο που έχει στηθεί εκπαιδεύονται φοιτητές συντήρησης αρχαιοτήτων, ενώ από τις διαδικασίες της ανασκαφής περνούν όλοι οι φοιτητές που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Επισήμανε ότι οι φοιτητές δεν περιορίζονται στις καταδύσεις, αλλά συμμετέχουν σε όλη τη διαδικασία, από τη συντήρηση και την καταγραφή μέχρι τη φωτογράφιση και την τεκμηρίωση του υλικού. Σημείωσε ότι δεν πρόκειται μόνο για φοιτητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας αλλά και από άλλα ιδρύματα, ανάμεσά τους και νέοι από την Ικαρία. Θύμισε ότι και ο ίδιος, όπως και η Γεωργία Φακάρου, με καταγωγή από την Ικαρία, ακολούθησαν την αρχαιολογία, και γι’ αυτό σαν εκπαιδευτικός προσπαθεί να δίνει πάντα την ευκαιρία σε Ικαριώτες φοιτητές να συμμετέχουν στην έρευνα. Ανέφερε χαρακτηριστικά την παρουσία της Μοσχούλας Καρναβά από τον Εύδηλο, της Ελένης Βρανά από τον Άγιο Κήρυκο και της Λευκής Φούσκα από το Καραβόσταμο, τονίζοντας ότι ελπίζει να ακολουθήσουν κι άλλοι.

Κλείνοντας, στάθηκε στους συνεργάτες και στους ανθρώπους που στήριξαν την προσπάθεια. Ξεχώρισε τον Μάνο Μύτικα, ο οποίος, όπως είπε, ήταν εκείνος που το 2015 τον κάλεσε και του έδωσε την πρώτη λίστα ναυαγίων στους Φούρνους, στον οποίο κατά 50% οφείλεται η έρευνα των Φούρνων, λειτουργώντας σαν συνδετικός κρίκος με την τοπική κοινωνία. Θύμισε επίσης τον τεχνικό διευθυντή Βασίλη Μεντόγιαννη, τον αείμνηστο πρώην διευθυντή της έρευνας Μάρκο Γάρα, που έφυγε πρόωρα από τη ζωή το 2019, καθώς και άλλους συνεργάτες που όλα αυτά τα χρόνια στηρίζουν το έργο.

Με ιδιαίτερη συγκίνηση αναφέρθηκε στη σύζυγό του, την αρχαιολόγο Ελένη Βλαχογιάννη, τονίζοντας ότι η δική της σταθερή στήριξη στον προσωπικό τους βίο του έδωσε τη δυνατότητα να αφιερωθεί απερίσπαστος στην έρευνα.

Ιδιαίτερη μνεία έκανε και στους ανθρώπους και φορείς που στηρίζουν πρακτικά την έρευνα. Θερμές ευχαριστίες απηύθυνε στον πρώην δήμαρχο Φούρνων, Γιάννη Μαρούση, για την πολύχρονη βοήθεια, καθώς και στον Δημήτρη Καρύδη που κάλυψε βασικές ανάγκες του προϋπολογισμού της αποστολής. Ανέφερε επίσης τον Μανώλη Κουτουλάκη, Γενικό Γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, ο οποίος τα τελευταία τέσσερα χρόνια στάθηκε δίπλα στην προσπάθεια, καθώς και τον μοναδικό Ικαριώτη χορηγό, τον Γιώργο και Χάρη Τσούνη που έχουν τον Σκλαβενίτη Ικαρίας. «Κάθε φορά που ξεκινούσε η έρευνα», είπε, «ένα φορτηγό με προμήθειες έφτανε έγκαιρα για να καλύψει καφέδες, πρωινά και γεύματα της ομάδας για έναν ολόκληρο μήνα. Αυτή η στήριξη είναι ανεκτίμητη».

Η ομιλία έκλεισε με ερωτήσεις του κοινού και ζωντανό διάλογο με τον κ. Κουτσουφλάκη.

Δείτε τα τρία βίντεο της ζωντανής μετάδοσης: